Emisija "Despot Stefan" o istorijskim izborima u Mađarskoj: Hoće li Viktor Orban izgubiti vlast?

Za dva meseca Mađarska će biti domaćin istorijskim parlamentarnim izborima koji bi mogli da okončaju skoro 16-godišnju vladavinu Viktora Orbana i njegove stranke Fides. Stručnjaci ističu da su ovo najneizvesniji izbori u toj zemlji u poslednjih deceniju i po, sa implikacijama koje prevazilaze granice Mađarske, utičući na ceo region i Evropsku uniju.

Polikolozi Despot Kovačević i Stefan Surlić u emisiji "Despot Stefan" saglasni su da Mađarska, zemlja sa 9,6 miliona stanovnika, i dalje igra ulogu globalnog aktera u evropskim okvirima. Surlić naglašava da, iako su razlike u anketama male – opoziciona TISA stranka u nekim istraživanjima vodi sa 3-4 odsto prednosti u odnosu na Orbanov Fides – sveukupna situacija je napeta i neizvesna.

Fenomen Viktora Orbana i neliberalna demokratija

Jedan od ključnih elemenata mađarske politike je Orbanova vizija „neliberalne demokratije“. Kovačević pojašnjava da taj termin u praksi znači postojanje izbora i političke kompeticije, ali u uslovima koji nisu potpuno fer. Kritičari ističu da se radi o obliku autoritarizma, u kojem Orban kao lider ima kontrolu nad ključnim aspektima društva i politike.

"Orban koristi eufemizam ‘neliberalna demokratija’ da bi opravdao svoj autoritarni pristup, dok u suštini osporava liberalne vrednosti i prava. Ipak, unutar Evropske unije tretira se kao ravnopravan partner, što mu omogućava značajan uticaj na evropskoj sceni", objašnjava Kovačević

Euronews

Surlić dodaje da je Orban od svog prvog mandata (1998–2002), kada je Mađarska ušla u NATO, do danas prešao put od mladog lidera bliskog liberalnim međunarodnim fondacijama do globalnog igrača koji je kritikovao Soroša i zauzeo stav protiv liberalnog trenda u EU.

Izborni sistem i izazovi za opoziciju

Mađarski izborni sistem kombinuje većinsku i proporcionalnu komponentu, što znači da razlika u procentima glasova ne mora nužno da znači većinu u parlamentu. 

"TISA može imati više glasova, ali ne znači da će imati više mandata", kaže Kovačević. 

Dodaje i da birači iz inostranstva i razmeštaj izbornih jedinica dodatno komplikuju matematičku raspodelu mandata.

Opoziciona TISA, koju predvodi bivši Fidesovac Peter Mađar, predstavlja desno-centrističku alternativu, sa fokusom na životni standard, smanjenje korupcije i povratak Mađarskoj unutar evropskih okvira.

Kovačević naglašava da se opozicija suzdržava od jakih identitetskih tema koje koristi Orban, fokusirajući se na ekonomiju i standard građana.

Spoljna politika i uticaj na Srbiju i region

Orban je poznat po svojim nezavisnim stavovima u spoljnoj politici. Surlić ističe da njegova politika prema Rusiji i Ukrajini, kao i bliski odnosi sa Donaldom Trampom, pozicioniraju Mađarsku kao ključnog igrača u evropskim i globalnim pitanjima. 

"Mađarska je glas u EU koji može da blokira odluke, što joj daje strateški značaj ne samo za sebe, već i za saveznike poput Srbije", dodaje Surlić.

Euronews

Kovačević dodaje da pobeda ili poraz Orbana može imati direktan uticaj na Srbiju. Dosadašnji dobri odnosi između Beograda i Budimpešte omogućili su političku i energetsku saradnju, dok bi eventualni poraz mogao da donese promene u spoljnoj politici, ali ne i fundamentalne posledice po evropske integracije Srbije.

Perspektive i predviđanja

Prema rečima autora emisije, izbori u Mađarskoj nisu samo podela vlasti između Orbana i opozicije, već i test stabilnosti demokratije i uticaja velikih sila u regionu. Orban će verovatno intenzivirati kampanju kroz harizmatično predstavljanje sebe kao lidera koji štiti suverenitet Mađarske, dok će opozicija nastojati da pokaže da može voditi zemlju u skladu sa evropskim normama i vrednostima.

Kovačević i Surlić zaključuju da predstojeći izbori mogu redefinisati politički pejzaž Mađarske i imati značajne posledice po EU, region i strateške odnose sa susednim zemljama, uključujući Srbiju. 

"Biće to dva meseca intenzivne političke borbe, gde svaki glas može odlučiti budućnost Mađarske i njen uticaj na Evropu", ističu stručnjaci.

Kompletnu emisiju pogledajte u video prilogu na početku teksta.