Logor Banjica 85 godina kasnije: Kako je nastao i ko su bile prve žrtve okupiranog Beograda?

Na današnji dan pre 85 godina u okupiranom Beogradu osnovan je logor na Banjici, koji je tokom Drugog svetskog rata postao jedno od najvećih mesta stradanja na prostoru Srbije. Istoričar Nebojša Damjanović u razgovoru za Euronews Srbija objasnio je okolnosti njegovog formiranja, ulogu nemačkih okupacionih vlasti i domaćih struktura, kao i zbog čega su u logor odvođeni različiti slojevi stanovništva - od političkih protivnika do civila i pripadnika različitih zajednica.

Logor na Banjici u Beogradu osnovan je u leto 1941. godine, nedugo nakon nemačkog napada na Sovjetski Savez i početka masovnih ustaničkih aktivnosti u okupiranoj Srbiji, rekao je Damjanović. On je istakao da je logor zvanično nosio naziv "Prihvatni logor Dedinje", te da je bio pod direktnom nemačkom kontrolom, uz učešće domaćih policijskih struktura koje su sarađivale sa okupatorom.

"Reč je o Drugom svetskom ratu, u julu 1941. godine, u trenutku kada je rat na vrhuncu i kada se u Srbiji oseća ustanička aktivnost. Tada okupator osniva logor koji su nazivali Prihvatni logor Dedinje. On je postojao od leta 1941. do jeseni 1944. godine", navodi Damjanović.

On dodaje da je kroz logor prošlo "desetine hiljada ljudi", dok je stradalo nekoliko hiljada zatočenika, najčešće streljanih na stratištima poput Jajinaca, ali da tačan broj žrtava nije moguće precizno utvrditi zbog uništene dokumentacije.

"Naići ćete na najrazličitije brojeve. Ne možemo znati tačno, jer je dobar deo dokumentacije uništen. Ali reč je o desetinama hiljada ljudi koji su prošli kroz logor. Hiljade su streljane, uglavnom na Jajincima", istakao je on.

Govoreći o strukturi logora i odgovornosti, Damjanović je naveo da su ključnu ulogu imale nemačke okupacione vlasti, ali i domaće policijske strukture koje su sprovodile naredbe.

"Nemci su ga osnovali i glavni konci uprave bili su u njihovim rukama. Postojala je i domaća strana, specijalna policija, vezana za tadašnju upravu. Sve je bilo pod nemačkim nadzorom", kaže on.

Logor je, prema njegovim rečima, korišćen za zatvaranje širokog spektra ljudi - od pripadnika i simpatizera partizanskog pokreta, preko ravnogoraca, do intelektualaca, Jevreja i Roma.

On je objasnio i ulogu domaćih struktura u okupacionom sistemu, ističući da su pojedini pripadnici policije pristali da rade za okupatora, verujući da time doprinose stabilizaciji situacije.

"To su neki izbori koje su ti ljudi učinili, uključujući i one iz okruženja tadašnje uprave. Oni su to pravdali potrebom da se dođe do nekog mirnog stanja. Ali kada se to odužilo, oni su praktično podelili sudbinu okupatora", kaže on.

 

Više pogledajte u videu iznad teksta.