Crna Gora na putu u EU preko Hrvatske: Da li se nazire kraj spisku uslova Zagreba za članstvo Podgorice?
Komentari
Dodajte Euronews kao željeni izvor na Google-u
Vrelo leto, tokom kog su visoke temperature izazvale brojne požare u Crnoj Gori, polako se privodi kraju, a nadolazeća jesen potencijalno donosi vrele političke izazove. Crna Gora važi za favorita evrointegracija i mnogi joj predviđaju status prve naredne članice, a kao najčešće spominjani rok navodi se 2028. godina. Na tom putu zasad je ostavila Albaniju iza sebe, a za koju kao potencijalno mogući rok pristupanja Evropskoj uniji, najčešće figurira 2030. godina. Ovi datumi nisu fiksni i zvanično proklamovani, već važe za najoptimističniji scenario.
U Podgorici se sumiraju utisci nakon referenduma na Islandu, koji je većinskom voljom birača odlučio da ne pokreće pregovore sa EU i time zatvorio priču o članstvu. Da li će ovakav razvoj događaja doprineti da Brisel bude još spremniji da prigrli Crnu Goru i predstavi je kao sledeću članicu ostaje da se vidi.
Vlasti Crne Gore ambiciozno su postavile zadatak da do kraja godine zatvore sva pregovaračka poglavlja, a da 2028. godine postanu 28. članica EU. Glavni pregovarač Crne Gore sa Briselom, Predrag Zenović, dao je protekle nedelje optimističnu ocenu da Crna Gora do kraja godine može da završi pregovore. Oglasio se i predsednik države, Jakov Milatović, dajući izjavu da Crna Gora nikada nije bila bliža članstvu u EU.
Imajući u vidu to da Crnoj Gori predstoje redovni parlamentarni i objedinjeni lokalni izbori 2027. godine, a redovni predsednički 2028. godine, nema sumnje da će naredne dve godine u ovoj državi biti politički veoma interesantne. (Ne)uspesi na putu evrointegracija odražavaće se na izborne rezultate, ali i potencijalni bolni ustupci i kompromisi na tom putu, takođe mogu uticati na opredeljenja birača.
Put ka članstvu u EU sadrži zajedničke uslove, standarde i procese, kroz koje prolaze svi kandidati, ali može da sadrži i posebne (geo)političke uslove. U najteže među njima spadaju oni uslovi koje već postojeća članica ispostavlja zemlji kandidatu, što predstavlja proces tzv. bilateralizacije EU puta zemlje kandidata.
Članstvo u EU, pravo veta i opstrukcije EU puta zemlje kandidata, ukoliko neka članica EU smatra da je to u njenom interesu, moćno je sredstvo koje stavlja u neravnopravan položaj prilikom rešavanja bilateralnih sporova zemlju EU kandidata u odnosu na državu koja je već članica EU.
Crna Gora se svojski trudi da postane najbolji evropski đak i ispuni sve standarde na svom ambicioznom putu EU integracija. Međutim, na tom putu glavna prepreka Podgorici nije usklađivanje zakona sa Briselom, već zahtevi Zagreba i sporovi koje Crna Gora ima sa Hrvatskom.
Povezane vesti
Nije novost da ulazak novih zemalja u EU koče države koje su več članice. Bilateralni sporovi Italije i Slovenije, te kasniji bilateralni granični spor Slovenije i Hrvatske, deluju kao daleka prošlost u odnosu na prepreke koje zbog Zagreba ima Crna Gora na EU putu, ili Severna Makedonija usled zahteva Sofije.
Ministarstvo spoljnih poslova Hrvatske je u svom zvaničnom saopštenju iz jula ove godine taksativno i ultimativno navelo spisak uslova koje Crna Gora mora da ispuni na EU putu, kako bi se podigla rampa Zagreba. Ministarstvo je ponovilo ultimatum koji je i premijer Hrvatske Andrej Plenković uputio Crnoj Gori tokom boravka na Samitu u Tivtu.
"Naša očekivanja su jasna: rešavanje pitanja obeštećenja logoraša, nastavak rada na pronalasku 14 nestalih iz 'domovinskog rata', procesuiranje ratnih zločina, rešavanje imovinsko-pravnih pitanja hrvatskih porodica koje su u Crnoj Gori ostale bez imovine, a čiji su sudski procesi u zastoju, očuvanje spomen-ploče na bivšem logoru Morinj i nužnost promene imena bazena u Kotoru, nastavak razgovora o granici na moru, te povrat školskog broda Jadran", poručeno je iz Zagreba, a reakcija crnogorskog ministarstva spoljnih poslova na ovaj ultimatum je bila, u najmanju ruku, veoma blaga.
Zvanična Podgorica u ovome nije prepoznala mešanje u unutrašnja pitanja zemlje ili ultimatum, već "potvrdu zajedničkog interesa da se evropski put Crne Gore uspešno privede kraju". Dok Crna Gora veoma oštro i revnosno reaguje kada izjave na dešavanja u toj zemlji dolaze iz Srbije, ogromna želja da se postane prva sledeća članica EU politiku Podgorice prema Zagrebu polako transformiše prema načelu okretanja i drugog obraza nakon šamara. Većina građana Crne Gore želi da ova zemlja pristupi EU, ali je veliko pitanje koliki procenat građana je za članstvo ukoliko EU put vodi isključivo preko Zagreba i ukoliko bi značio ispunjavanje beskonačnog spiska uslova, od kojih neki zadiru u pitanja nacionalnog ponosa, istorije, državne teritorije itd.
Hrvatska koristi svoje članstvo u EU za maksimalno pritiskanje Podgorice u cilju ispunjenja interesa Zagreba. Ovo uključuje i odštetu za, kako navode, "logoraše" u Morinju, iako je tamo bio prihvatni centar JNA za ratne zarobljenike u kom niko nije ubijen, za razliku od splitskog logora "Lora" u kom je ubijeno 14 vojnika iz nikšićko-šavničke grupe, a jedini preživeli logoraš Veselin Bojović svedočio je o strašnoj torturi koju su logoraši prolazili, navevši da je bio primoran da pravi sanduke od dasaka za ubijene saborce.
U Morinju je 2022. godine, uprkos oštrim protestima meštana koji su isticali da je reč o bivšoj kasarni, a ne koncentracionom logoru, postavljena spomen-ploča sa natpisom o "velikosrpskoj agresiji" i izrazima žaljenja zbog patnji zatočenika, što u potpunosti odgovara narativu Zagreba o agresiji, iako je Hrvatska međunarodno priznata tek 1992. godine, te JNA tokom 1991. godine nipošto nije mogla biti agresor na svojoj zemlji, koju je po Ustavu i zakonima bila dužna da štiti od separatizma.
Ključna osoba projekta postavljanja ove ploče bio je tadašnji ministar spoljnih poslova Ranko Krivokapić, čija se preterana bliskost Zagrebu manifestovala i ovih dana kroz njegovo prisustvo konferenciji hrvatskih ambasadora, zbog čega je čak i tradicionalno popustljivo prema Zagrebu crnogorsko ministarstvo spoljnih poslova moralo da se zvaničnom reakcijom ogradi od Krivokapića, koji je nominalno uposlenik ministarstva.
Povezane vesti
Zagreb je svojevremeno burno reagovao na usvajanje Rezolucije o genocidu u Jasenovcu i logorima Dahau i Mauthauzen, koju je izglasala Skupština Crne Gore, istakavši da Hrvatska to smatra neprihvatljivom instrumentalizacijom sećanja na žrtve zarad kratkoročnih političkih ciljeva. Sa druge strane, Hrvatska je imala potpuno drugačiji pristup kada je u pitanju usvajanje Rezolucije o Srebrenici, koje je zdušno pozdravila, a što se odvijalo svega mesec dana pre usvajanaj Rezolucije u crnogorskoj skupštini.
Hrvatska zahteva od Crne Gore da joj ustupi brod "Jadran", kao i na rešavanju pitanja granice na Prevlaci, a rešavanje u korist Zagreba dovelo u pitanje mogućnost pristupa iz Boke otvorenom moru. Ponižavajući zahtevi Hrvatske idu čak dotle da Zagreb zahteva promenu naziva gradskog bazena u Kotoru, koji nosi ime po proslavljenom vaterpolisti Zoranu Gopčeviću, samo iz razloga jer je jedno vreme bio stražar u Morinju, u kome su bili smešteni ratni zarobljenici i u kome nijedna osoba nije ubijena i nijedan ratni zločin nije izvršen.
Hrvatski premijer Andrej Plenković, koji je u junu ispostavio u Tivtu uslove Crnoj Gori za pristup EU, nedavno je nagovestio da bi Hrvatska sličan pristup mogla imati i prema Srbiji, kada je povodom smrti Ratka Mladića i reakcija u Srbiji poručio da Srbija odavanjem počasti Mladiću sebi zatvara vrata ka EU, čak rekavši da se ,,moramo vratiti u prvi razred škole’’. Srbija sa Hrvatskom ima brojna nerešena bilateralna pitanja, kojima Hrvatska pristupa veoma temeljno.
Povezane vesti
Ako zanemarimo različite poglede na istoriju i ratne sukobe, svakako je nerešeno pitanje granice na Dunavu jedno od najvažnijih. Hrvatska je pokazala kroz spor sa Slovenijom oko Piranskog zaliva i sa Crnom Gorom oko Prevlake, da agresivno i maksimalistički pristupa rešavanju graničnih sporova.
Zagreb zahteva i rešavanje pitanja nestalih u ratu u Hrvatskoj, ne ističući činjenicu da je najveći deo nestalih iz redova srpskog naroda. Evrointegracije Crne Gore i proces koji Podgorica prolazi na tom putu u odnosu sa Zagrebom, može biti poučan i za Srbiju u smislu predviđanja šta nas može očekivati.
Komentari (0)