Koje su bile najbogatije i najsiromašnije zemlje Evrope u 2025. godini?

Bruto domaći proizvod (BDP) po glavi stanovnika, izražen u paritetu kupovne moći (PKM), značajno varira širom Evrope u 2025. godini. Zanimljivo je da svaki treći stanovnik Evropske unije živi u zemlji gde je BDP po glavi stanovnika, meren paritetom kupovne moći, iznad proseka Unije.

BDP po glavi stanovnika u PKM je široko korišćena mera za poređenje nivoa nacionalnog dohotka, budući da uzima u obzir razlike u nivoima cena između zemalja.

Velike razlike od Bugarske do Luksemburga

Prema podacima Eurostata, u 2025. godini BDP po glavi stanovnika u PKM varira od 68 u Bugarskoj i Grčkoj do čak 239 u Luksemburgu, pri čemu je prosek EU postavljen na indeks 100. To praktično znači da je BDP Luksemburga oko 3,5 puta veći od onog u Bugarskoj i Grčkoj.

Nakon prilagođavanja za razlike u cenama, prosečan stanovnik EU može sebi priuštiti 100 jedinica zajedničke korpe dobara i usluga. U Bugarskoj i Grčkoj to je oko 68 jedinica, dok u Luksemburgu mogu priuštiti oko 239 jedinica. Odmah iza Luksemburga je Irska sa 237 jedinica.

Ovi podaci jasno pokazuju da Luksemburg i Irska imaju ubedljivo najviši BDP po glavi stanovnika, sa 139 odnosno 137 odsto iznad proseka EU. Nasuprot tome, u Bugarskoj i Grčkoj BDP je 32 odsto ispod proseka EU.

Michael Kuenne / Zuma Press / Profimedia

Pored Luksemburga i Irske, Holandija ima najviši BDP po glavi stanovnika u PKM sa 134 odsto proseka EU, prate je Danska (127 odsto) i Austrija (117 odsto), Nemačka (115 odsto), Belgija (115 odsto), Švedska (110 odsto), Malta (110 odsto) i Finska (101 odsto) su ostale zemlje čiji je BDP iznad proseka EU.

Među ekonomijama EU koje čine "Veliku četvorku" (Nemačka, Francuska, Italija, Španija), Nemačka ima najviši BDP po glavi stanovnika u PKM sa 115 odsto proseka EU i jedina je zemlja iznad nivoa od 100 odsto. Francuska je blizu proseka EU sa 98 odsto, slede je Italija sa 96 odsto, dok Španija ima najniži nivo među njima, sa 92 odsto proseka EU.

Osam zemalja 20 odsto ispod proseka EU

Michael Kuenne / Zuma Press / Profimedia

Pored Grčke i Bugarske, još šest zemalja je najmanje 20 odsto ispod proseka EU kada je reč o BDP-u po glavi stanovnika u PKM. To su Letonija (71 odsto), Slovačka (75 odsto), Mađarska (76 odsto), Hrvatska (78 odsto), Rumunija (79 odsto) i Estonija (79 odsto), pri čemu su sve cifre prikazane kao procenat proseka EU. Ova vrednost je takođe 81 odsto proseka EU u Poljskoj i Portugalu, što je blizu tog nivoa.

Zašto Luksemburg i Irska odskaču?

Međutim, Luksemburg i Irska su specifični slučajevi. Eurostat napominje da je veliki broj stranih radnika zaposlen u Luksemburgu i doprinosi njegovom BDP-u, ali nisu deo njegovog stalnog stanovništva.

U Irskoj se visok nivo BDP-a po glavi stanovnika delimično može objasniti prisustvom velikih multinacionalnih kompanija koje poseduju intelektualnu svojinu. Ugovorna proizvodnja povezana sa ovom imovinom doprinosi BDP-u, dok se veliki deo ostvarenog prihoda vraća krajnjim vlasnicima kompanija u inostranstvu.

Prosečan BDP po glavi stanovnika EU oko 41.600 evra

PRESSCOV / Sipa USA / Profimedia

U evrima, prilagođeno za PKM, prosečan BDP po glavi stanovnika EU iznosio je oko 41.600 evra u 2025. godini, na osnovu preliminarnih podataka. Među zemljama EU, on se kreće od 28.300 evra u Bugarskoj do 99.300 evra u Luksemburgu.

Pored Luksemburga i Irske, BDP po glavi stanovnika u PKM prelazi 50.000 evra u Holandiji (55.600 evra) i Danskoj (52.800 evra). U Nemačkoj iznosi 47.900 evra, dok je u Francuskoj 40.700 evra. U 10 zemalja EU, BDP po glavi stanovnika je ispod 35.000 evra u PKM.

Istok vs Zapad

Generalno, istočnoevropske zemlje imaju najniži BDP po glavi stanovnika u PKM, dok zapadne i severne članice EU imaju najviši. Produktivnost rada, merena kao učinak po radniku ili po satu rada, i intenzitet zaposlenosti važni su faktori koji stoje iza razlika između zemalja, navodi Eurostat.

U 2025. godini, samo 10 od 27 zemalja EU bilo je iznad proseka Unije po BDP-u po glavi stanovnika u PKM. One predstavljaju oko 34 odsto ukupne populacije. Sveukupno, svaki treći građanin EU živi u zemlji gde je BDP po glavi stanovnika u PKM bio iznad proseka EU. Ovo ukazuje na značajne razlike među zemljama EU.

Kandidati za EU imaju niži BDP po glavi stanovnika

Michael Kuenne / Zuma Press / Profimedia

Zemlje kandidati za EU, Ujedinjeno Kraljevstvo i zemlje Evropske asocijacije za slobodnu trgovinu (EFTA) nisu uključene u preliminarne rezultate. Međutim, podaci za 2024. godinu nude korisne uvide. Zemlje kandidati imaju značajno niži BDP po glavi stanovnika u PKM. U Bosni i Hercegovini iznosi 35 odsto proseka EU, u Albaniji i Severnoj Makedoniji 42 odsto, u Srbiji 52 odsto, u Crnoj Gori 53 odsto i u Turskoj 72 odsto. Sa izuzetkom Turske, zemlje kandidati imaju niže vrednosti od članica EU.

Ujedinjeno Kraljevstvo (99 odsto) je blizu proseka EU, dok zemlje EFTA-e imaju značajno viši BDP po glavi stanovnika. U Norveškoj iznosi 160 odsto proseka EU, u Švajcarskoj 151 odsto i na Islandu 131 odsto.

Stvarna individualna potrošnja po glavi stanovnika u PKM je ključni pokazatelj materijalnog blagostanja domaćinstava i životnog standarda. Razlika je manja kod ove mere nego kod BDP-a po glavi stanovnika u PKM.