Od carske zadužbine do džamije i nazad: Burna istorija Bogorodice Ljeviške, ponosa srpske baštine

Kosovo i Metohija, kao kolevka srpske duhovnosti, čuvaju nebrojene svetinje, ali se svojom "vanzemaljskom" lepotom i specifičnom sudbinom izdvaja crkva Bogorodice Ljeviške u Prizrenu. Iako vidno oštećena kroz istoriju, a posebno 1999. godine, ova crkva ostaje simbol zlatnog veka srpskog slikarstva i arhitekture.

"Zenica oka moga, gnezdo je lepote tvoje" - ovaj stih, koji je nepoznati persijski putopisac davno urezao u zidine hrama, i danas najbolje opisuje osećaj koji obuzima svakoga ko zakorači u ovu svetinju u carskom gradu Prizrenu.

O istorijskom značaju i specifičnostima hrama za Euronews Srbija govorio je Nikola Spasojević, kustos Bogorodice Ljeviške. On podseća da je crkva pet vekova bila sedište eparhije i centar duhovnog života, čak i pre obnove kralja Milutina. Današnji izgled hram duguje velikom ktitoru koji ga je obnovio 1307. godine.

"Kralj Milutin u potpunosti čini jedan novi hram, petokupolni krstoobrazni hram, zato se crkva i smatra njegovom zadužbinom. Izuzetna je retkost u istoriji da se na taj način, na osnovi trobrodne bazilike, načini petokupolni krstoobrazni hram", objasnio je Spasojević, dodajući da su imena tadašnjih crkvenih velikodostojnika i danas ispisana opekom na glavnoj kupoli kao trajni svedoci tog vremena.

Euronews Srbija

Sudbina Bogorodice Ljeviške bila je izuzetno teška. U 18. veku, nakon velikih seoba Srba, Turci su crkvu pretvorili u džamiju. Tom prilikom uništen je ikonostas, na zvonik je postavljen minaret, a neprocenjive freske su prekrečene i prekrivene malterom.

"Crkva je bila prekrečena, omalterisana, freske su bile prekrivene malterom, i razna druga oštećenja su naneta i iznutra i spolja", navodi kustos. Ipak, lepota Milutinovog doba ponovo je ugledala svetlost dana sredinom 20. veka. Tokom 1950. i 1951. godine, stručnjaci su uklonili slojeve maltera, otkrivajući autentične i originalne freske iz 14. veka koje i danas krase zidove hrama.

Euronews Srbija

Ono što Bogorodicu Ljevišku čini apsolutno jedinstvenom u svetu pravoslavne umetnosti jeste freska Bogorodice Eleuze (Milostive) sa Hristom Hraniteljem (Krmiteljem).

Prema rečima Spasojevića, ova freska je potpuni unikat jer prikazuje Majku Božiju na način koji se ne sreće nigde drugde. "Jako je retko videti ovakav prikaz Bogorodice koja drži taj hleb života kojim nas hrani, Gospod hranitelj. Na fresci su ispisani i starogrčki i staroslovenski jezik, čime su tadašnji slikari želeli da simbolizuju jedinstvo pravoslavnih naroda", zaključio je Spasojević.

Poseta Bogorodici Ljeviškoj danas nije samo putovanje kroz vreme, već i susret sa neuništivom lepotom koja je uspela da preživi vekove zaborava i razaranja.

Opširnije o ovoj temi pogledajte u videu na početku teksta