Izgubljena istorija osvajanja Amerike: Osvajači iz Evrope, koji su vekovima pre Kolumba prešli Atlantik
Komentari
Dodajte Euronews kao željeni izvor na Google-u
Kristifor Kolumbo je 1492. godine preplovio Atlantik i stigao na Bahame, ali nije bio prvi Evropljanin koji je dospeo na prostor koji danas poznajemo kao Ameriku.
Vikinzi, njegovi prethodnici, stigli su tamo bez velike pompe: nije bilo kraljevskih proglasa niti masa ljudi koje su ih dočekivale po povratku. Takođe, nisu direktno preplovili ogromni Atlantski okean s jednog kontinenta na drugi.
Umesto toga, napredovali su etapno, koristeći Island i Grenland kao usputne stanice. Njihova putovanja vekovima kasnije opisana su u sagama koje više podsećaju na epsku književnost nego na istorijske udžbenike. Na američko tlo prvi put su kročili čak pet vekova pre Kolumba.
Nordijske sage, vikinške priče koje su zapisali njihovi potomci, danas se smatraju izvorima koji sadrže pouzdane istorijske činjenice. Voditelj BBC-ja Magnus Magnuson je 1966. godine opisao rukopis iz 14. veka "Flatejarbok" ("Knjiga sa ostrva Flatej") kao "jedan od najvrednijih islandskih rukopisa koji postoje".
Knjiga je, dodao je on, toliko vredna da su organizatori Svetske izložbe u Čikagu 1893. godine, povodom zakasnele proslave 400. godišnjice Kolumbovog putovanja, želeli da je pozajme.
"Ponudili su da pošalju ratni brod u Dansku da je preuzme, oklopni voz da je preveze preko Amerike i da je osiguraju na milion dolara [rukopis se tada nalazio u Danskoj]. Ali čak ni tada Danci nisu želeli da preuzmu taj rizik", kaže Magnuson.
A razlog zbog kojeg su Amerikanci "toliko želeli da je pozajme" bio je taj što knjiga sadrži "izveštaj o nordijskom naseljavanju Grenlanda u 10. veku, ali i, što je još zapanjujuće, priču o nordijskom otkriću i pokušaju kolonizacije Severne Amerike nekoliko godina kasnije, pet vekova pre Kolumba".
Godine 1960. na lokalitetu Lansi Medouz u Njufaundlendu, u Kanadi, otkriven je nordijski tranzitni logor. Godine 2021. istraživači su, koristeći novu tehniku datiranja, utvrdili da su Vikinzi naseljavali to mesto pre tačno 1.000 godina.
Veruje se da je služilo kao baza za istraživanje dubljih delova Severne Amerike.
"Ovde počinje izgubljena istorija, vekovi tokom kojih su Evropljani posećivali Ameriku na putovanjima čiji su tragovi ostali zapisani samo na vodi", rekao je Robin Elis u epizodi BBC-jeve dokumentarne serije "Timewatch" iz 1997. godine.
Tragovi putovanja ispisani na vodi
Nordijci su otkrili Island oko 870. godine, a Grenland približno jedan vek kasnije. Odatle ih je samo oko 320 kilometara preko Dejvisovog moreuza delilo od Bafinovog ostrva u današnjoj Kanadi, koje su nazvali Heluland, odnosno Zemlja kamenih ploča.
Prema sagama, pratili su obalu prema jugu do Labradora, koji su nazivali Markland, Zemlja šuma, a zatim nastavili još južnije do oblasti koju su nazvali Vinland, Zemlja vinove loze.
The Print Collector / Heritage Images / Profimedia
"Sage opisuju ne samo da su se ovi ljudi zaustavili na jednom mestu, već na više lokacija. I tamo nisu ostajali kratko. Odlazili su na više godina. Pred njima se nalazio čitav novi svet za istraživanje", rekla je Emili Letbridž sa Univerziteta Island u emisiji "Timewatch" 2016. godine.
Prema sagama, najpoznatiji među doseljenicima, Erik Crveni stigao je na Island oko 960. godine, nakon što je njegov otac prognan iz Norveške zbog ubistva.
Island je još 932. godine uspostavio parlament poznat kao Alting. To je bila otvorena narodna skupština koja se svakog leta sastajala tokom dve nedelje radi donošenja zakona i sudskih odluka.
Skupovi su održavani na izuzetnom mestu, u klisuri koja je formirala prirodni amfiteatar.
"Nisu samo akustika i izgled ono što ovo mesto čini posebnim", rekla je Letbridž za BBC.
"Ovo je prirodna geološka pukotina. Nalazimo se tačno na mestu gde se susreću severnoamerička i evroazijska tektonska ploča".
Tako su prvi Evropljani koji su istraživali Severnu Ameriku jedan od svojih parlamenata podigli upravo u rascepu između dva kontinenta.
Na tom parlamentu, objašnjava Letbridž, izricale su se presude progona onima koji su grubo prekršili društvena pravila.
"Mogli ste da odete bilo gde drugde, ali niste smeli da kročite na Island za vreme trajanja kazne".
Alting je 982. godine proterao Erika Crvenog sa Islanda nakon nasilnog sukoba sa susednim zemljoradnikom, a upravo je njegovo progonstvo otvorilo jedno od najuzbudljivijih poglavlja vikinških istraživanja.
"Erik Crveni bio je prvi Islanđanin koji je otkrio Grenland i potom tamo osnovao trajno naselje", objašnjava Letbridž.
On je na Grenlandu uspostavio koloniju koja će opstati oko 500 godina i postati polazna tačka za nordijska istraživanja Severne Amerike.
"Bili su to ljudi spremni na rizik i ogromna fizička iskušenja, ljudi koji su bili spremni da plove otvorenim čamcima preko Atlantika kako bi videli šta se nalazi s druge strane", kaže istoričarka.
Nordijska naselja na Grenlandu opstala su do početka 15. veka, a čini se da su Vikinzi, predvođeni Erikovim sinom Leifom Eriksonom, odatle ka Severnoj Americi putovali ne jednom, već više puta.
"Većina ljudi pretpostavlja da se nakon što su Leif Erikson i njegovi saputnici stigli u Vinland, a potom odustali i vratili se, više ništa nije čulo o Novom svetu. Međutim, arheološki dokazi pokazuju da su Nordijci tokom naredna dva ili tri veka makar povremeno odlazili u Novi svet", kaže Robert Mekgi, arheolog iz Kanadskog muzeja civilizacije, za "Timewatch".
Da li je Kolumbo znao za Vinland?
Postoji mnogo razloga da budemo sigurni da su putovanja između obala Grenlanda i Severne Amerike trajala tokom čitavog srednjeg veka, smatra Kirsten Siver, istoričarka srednjovekovnog pomorstva.
Carlo Bollo / Alamy / Profimedia
"Do 1480. godine pouzdano znamo da su namerno pokušavali da doplove do Severne Amerike, odnosno do onoga što su nazivali Ostrvom Brazil. To ne treba posmatrati kao njihovo prvo putovanje, već kao prvi pokušaj da tamo stignu direktno, bez zaustavljanja na Grenlandu, koji je bio uobičajena navigaciona tačka", rekla je Siver za "Timewatch".
Ona je navela i dokument koji ukazuje na mogućnost da je sam Kolumbo znao za takva putovanja.
Naime, tokom zime 1497/98. godine Englez po imenu Džon Dej pisao je Kristiforu Kolumbu kako bi ga obavestio o uspešnom putovanju Džona Kabota do Severne Amerike 1497. godine. Gotovo usputno je naveo da su, kao što je Kolumbo znao, ljudi iz Bristola već godinama plovili prema severnim krajevima.
Zbog toga je moguće da je mesto koje su Vikinzi nazivali Vinland već bilo poznato čuvenom moreplovcu kada je 1492. godine stigao do obala Bahama.
Postoje čak i teorije da je Kolumbo namerno pokušavao da izbegne područje za koje je znao da su ga Evropljani već otkrili.
"Kolumbo je znao, kao i današnji navigatori, da kada želite da pređete okean na severnoj hemisferi, krećete severnije, gde su udaljenosti po geografskim širinama kraće, brzo pređete okean, a zatim se ponovo spuštate ka jugu", rekao je Mekgi.
"Umesto toga, krenuo je dužim putem, direktno preko okeana. Možda je pokušavao da izbegne Kanadu. Možda je želeo da zaobiđe Vinland, jer to nije bilo ono što je tražio. Mislim da mu je namera bila da zaobiđe Ameriku i stigne do bogatstava Dalekog istoka", smatra arheolog.
Povezane vesti
Bonus video:
Komentari (0)