Porođaj na leđima "manje prirodan" za žene: Kako je položaj evoluirao - sve je počelo zbog muškog "praktičnog" izbora

Obično je opasnije za žene da se porađaju ležeći, ali zašto to ipak tako rade? Sve je počelo zbog jednog Francuza koji je odlučio da je tako praktičnije — za muškarce.

Hiljadama godina, širom sveta, žene su se uglavnom porađale u uspravnom položaju — bilo klečeći poput Kleopatre, koristeći porođajne stolice i stolice ili čučeći. Zapravo, čučanj može povećati prečnik karlice za najmanje 2,5 cm, dok korišćenje sile gravitacije znatno olakšava porođaj, piše BBC.

Pa zašto se danas toliko žena porađa ležeći na leđima?

"Postoji opšte neznanje među stručnjacima i trudnicama o fiziologiji porođaja", kaže Dženet Balaskas, osnivačica Active Birth Centre u Velikoj Britaniji i autorka brojnih knjiga o tome kako majke mogu preuzeti kontrolu nad svojim porođajnim iskustvom. Godine 1982, Balaskas je objavila "manifest aktivnog porođaja", koji je postao centralni princip njene organizacije.

"Širom sveta, i hiljadama godina unazad, žene su spontano prolazile kroz trudove i rađale u nekom obliku uspravnog ili čučećeg položaja. Bez obzira na rasu ili kulturu... isti uspravni položaji preovlađuju", navodi se u manifestu. 

Većina žena u postindustrijskim zemljama, kaže Balaskas, ograničena je na bolnice i porađa se u ležećem položaju. 

"Ova praksa je nelogična, čini porođaj nepotrebno komplikovanim i skupim, pretvara prirodan proces u medicinski događaj, a ženu u porođaju u pasivnog pacijenta. Nijedna druga vrsta ne zauzima tako nepovoljan položaj u tako ključnom trenutku", tvrdi ona.

Saglasni su i drugi stručnjaci. Zapravo, porođaj u ležećem položaju je "relativno moderan fenomen", napisala je Hana Dalen, profesorka za babice na Univerzitetu Western Sydney u Australiji, u autorskom tekstu iz 2013. za The Conversation.

Trudnoća tretirana kao "bolest"

Tek u poslednjih 300 do 400 godina žene se uglavnom porađaju na leđima. Za to mogu "zahvaliti" Francuzu Fransoa Morisou. On je tvrdio da je ležeći položaj udobniji za trudnicu i praktičniji za muškog lekara koji prisustvuje porođaju (u to vreme se već pojavljivao trend potiskivanja babica i uvođenja muških hirurga u porođaje).

Morisou je trudnoću posmatrao kao bolest. U svojoj knjizi iz 1668. godine "Bolesti žena u trudnoći i tokom porođaja", savetovao je: "Najbolje i najsigurnije je da se porođaj obavi u krevetu, kako bi se izbegle neprijatnosti i poteškoće kasnijeg prenošenja".

Međutim, neki naučnici smatraju da promena položaja pri porođaju možda zapravo potiče od drugog Francuza iz istog perioda — kralja Luja XIV.

"Pošto je Luj XIV navodno uživao da posmatra žene tokom porođaja, frustrirala ga je ograničena vidljivost kada se porođaj odvijao na porođajnoj stolici, pa je promovisao novi, ležeći položaj", napisala je Loren Dundes, profesorka sociologije na McDaniel koledžu u Merilendu (SAD), u svom radu iz 1987. o evoluciji položaja pri porođaju.

profimedia

"Uticaj kraljeve politike nije poznat, iako je ponašanje kraljevske porodice svakako u određenoj meri uticalo na stanovništvo. Navodni zahtev Luja XIV za promenom poklopio se sa promenom položaja i mogao je biti jedan od faktora koji su tome doprineli", dodala je.

Bez obzira na to kako je došlo do toga da žene rađaju na leđima, taj trend se zadržao, često na štetu njihovog iskustva porođaja. 

"Porođaj je postao institucionalizovan, dok opcije poput kućnog porođaja — koje su pogodnije za mnoge žene koje žele fiziološki ili ‘prirodan’ porođaj — opadaju", kaže Balaskas.

Potvrđeno naukom

Glavni razlog zbog kojeg su žene hiljadama godina rađale u uspravnom položaju je jednostavan: gravitacija. Beba mora da se kreće nadole kroz porođajni kanal, a gravitacija pomaže tom procesu. Pokazano je da, ako se prepuste sopstvenom instinktu, žene tokom porođaja prirodno naginju napred — a ne unazad — zauzimajući položaje poput čučnja, oslanjanja na ruke i kolena ili naginjanja na nizak komad nameštaja.

Pregled iz 2013. godine, koji je obuhvatio 25 studija i više od 5.200 žena, naveo je da su druge važne koristi za žene koje su rađale u uspravnom i pokretnom položaju, umesto ležeći u krevetu, uključivale "smanjenje rizika od carskog reza, manju upotrebu epiduralne anestezije kao metode ublažavanja bola i manju verovatnoću da njihova beba bude primljena na neonatalni odeljak".

Pregled je takođe napomenuo da su potrebne dodatne studije za žene iz visokorizičnih grupa — neke studije su pokazale povećano krvarenje kod porođaja u uspravnim položajima.

Uspravni položaji pri porođaju takođe su pokazali da smanjuju trajanje porođaja.

"Porođaj u uspravnom položaju i rađanje u uspravnom položaju imaju prednosti i za majku i za bebu", napisala je Dalen 2013. godine. Navela je brojne koristi, uključujući efikasnije kontrakcije, manji bol kod majke, ređe korišćenje forcepsa i vakuum porođaja, manje epiziotomija, kao i bolju oksigenaciju bebe u majčinoj materici, jer aorta nije stisnuta matericom.

Godine 2011, Dalen i njene kolege sproveli su studiju na trudnicama kako bi utvrdili da li okruženje u kojem se porađa utiče na položaj koji žene zauzimaju tokom porođaja. Istraživali su dva okruženja — porođajne centre, gde su bili dostupni podržavajući rekviziti poput lopti, stolica za porođaj i jastuka u obliku pasulja, i porođajne sobe u bolnici, gde je jedina opcija bio medicinski bolnički krevet.

profimedia

Otkrili su da su žene u porođajnim centrima znatno češće zauzimale uspravne položaje tokom prvog i drugog stadijuma porođaja u poređenju sa bolničkim porođajnim sobama — 82 odsto žena u centrima je to činilo, dok je u bolničkim sobama taj procenat bio 25 odsto.

"U zapadnim zemljama sada postoji svest o konceptu aktivnog porođaja", kaže Balaskas — pristupa koji promoviše mogućnost majke da se slobodno i instinktivno kreće tokom porođaja i zauzima uspravne položaje, umesto da leži na leđima vezana za aparate i monitore. 

Međutim, stopa carskih rezova i dalje "alarmantno raste", dodaje ona.

"U Velikoj Britaniji aktivni porođaj je uticao na promene u porođajnim službama, poput opcije porođaja pod vođstvom babice u specijalizovanim centrima. Ovo nije postojalo pre 50 godina", objašnjava, napominjući da se ovi centri obično nalaze unutar bolnica i posebno su dizajnirani da ženama pruže slobodu kretanja i pristup bazenu za porođaj.

Smernice britanskog Nacionalnog instituta za zdravlje i negu (NICE) savetuju da se žene u porođaju "treba odvratiti od ležanja na leđima ili polu-ležećem položaju u drugom stadijumu porođaja i treba ih podsticati da zauzmu bilo koji drugi položaj koji im je najudobniji".