NVO o tvrdnjama Albanaca o Pećkoj patrijaršiji: Pokušaj promene identiteta nasleđa SPC

Grupa nevladinih organizacija sa KiM navela je u zajedničkom saopštenju da pokušaj Arheološkog muzeja u Peći da Pećku patrijaršiju predstavi kao "kompleks prvobitnih predromaničkih i vizantijskih crkava koje su sistematski transformisane u raško-srpske pravoslavne crkve" ne deluje kao izolovan incident, već kao deo šireg obrasca spornih tumačenja, provokacija i pokušaja promene karaktera i identiteta nasleđa Srpske pravoslavne crkve na KiM.

Ističući da je Pećka patrijaršija zaštićeno kulturno i versko dobro pod zaštitom UNESCO-a, od izuzetnog značaja, grupa nevladinih organizacija u zajedničkom saopštenju ukazuje da je važno da se ovakvim mestima pristupa sa tačnošću, senzibilitetom i poštovanjem.

Pozivaju nadležne institucije, obrazovne i kulturne ustanove, kao i međunarodne aktere koji prate stanje ljudskih prava, verskih sloboda i zaštite kulturne baštine, da bez odlaganja utvrde sve okolnosti ovog događaja i preduzmu odgovarajuće mere kako bi se sprečilo ponavljanje sličnih slučajeva.

"Izražavamo ozbiljnu zabrinutost povodom događaja u Pećkoj patrijaršiji 30. marta, tokom organizovane posete koju su, prema javno dostupnim informacijama, realizovali Muzej u Peći i Tehnička škola 'Rifat Đota' iz Peći. Prema dostupnoj objavi i snimcima na Fejsbuku, tokom posete predstavnik muzeja je unutar manastirskog kompleksa iznosio sporne i istorijski neutemeljene tvrdnje o identitetu ovog zaštićenog verskog i kulturnog dobra, uključujući njegovo predstavljanje kao ’albanske patrijaršije’ i tvrdnje o navodnoj ’sistematskoj transformaciji’ ranijih crkava u srpske pravoslavne hramove", navedeno je u saopštenju.

Ističe se da su zabeleženi i primeri neprimerenog ponašanja pojedinih posetilaca, uključujući isticanje nacionalnih simbola unutar manastirskog prostora.

Nevladine organizacije ukazuju da iznošenje istorijski spornih i etnički obojenih interpretacija deci, i to u sakralnom prostoru žive bogomolje, predstavlja grubo nepoštovanje verskog objekta i njegove namene, kao i odstupanje od osnovnih standarda odgovornog obrazovanja, profesionalne etike i poštovanja slobode veroispovesti.

Podseća se da je Pećka patrijaršija zaštićeno versko i kulturno dobro i spomenik na listi Svetske kulturne baštine Uneska, kao i jedan od najvažnijih verskih objekata Srpske pravoslavne crkve sa jasno utvrđenim istorijskim, pravnim i međunarodnim statusom i naglašava da svaki pokušaj njene politizacije, proizvoljne reinterpretacije ili etničkog prisvajanja predstavlja udar na dostojanstvo Srpske pravoslavne crkve, na pravo na mirno uživanje verske i kulturne baštine i na napore ka izgradnji međuetničkog poverenja.

"Posebno zabrinjava što ovaj slučaj ne deluje kao izolovan incident, već kao deo šireg obrasca spornih tumačenja, provokacija i pokušaja promene karaktera i identiteta nasleđa Srpske pravoslavne crkve na Kosovu i Metohiji", dodaje se u saopštenju.

Navodi se da takve pojave dodatno opterećuju ionako osetljive međuetničke odnose, produbljuju nepoverenje i otežavaju izgradnju društvene klime zasnovane na uzajamnom poštovanju, ravnopravnosti i vladavini prava.

Nevladine organizacije ukazuju da zaštićeni verski lokaliteti moraju ostati prostori poštovanja, stručne odgovornosti i mirnog suživota, a ne mesta za širenje istorijski kontroverznih, etnički obojenih i potencijalno politički zapaljivih poruka.

Saopštenje su potpisali Institut za teritorijalni ekonomski razvoj - InTER, Centar za zastupanje demokratske kulture - ACDC, Centar za mir i toleranciju iz Prištine, Udruženje poslovnih žena "Avenija", Centar za afirmativne drištvene akcije - CASA, Forum za razvoj i multietnicku saradnju - FDMC, Institut za javna istraživanja - IJI, Humani centar Mitrovica - HCM, Nova drištvena inicijativa - NSI, Centar za socijalne inicijative - CSI, Komunikacija za razvoj društva - CSD, NVO Aktiv i Gračanica onlajn.

Arheološki muzej u Peći, koji deluje u sistemu privremenih institucija, je u svojoj objavi na Fejsbuku predstavio Pećku patrijaršiju, koja je vekovno sedište srpskih arhiepiskopa i patrijarha, kao "kompleks prvobitnih predromaničkih i vizantijskih crkava koje su sistematski transformisane u raško-srpske pravoslavne crkve".

Ovaj muzej je, u objavi povodom posete Pećkoj patrijaršiji učenika jedne srednje škole u Peći, koju je organizovao, takođe izneo tvrdnje da su restauratorski radovi tokom 20. veka, kao i oni u periodu od 2006. do 2008. godine, doveli do navodne "degradacije" i "uništavanja starih slojeva" iz perioda od 4. do 6. veka.