Načelnik generalštaba Vojske Republike Srpske, vojnik i haški osuđenik: Ko je bio general Ratko Mladić?

Danas je u 84. godini života preminuo general Ratko Mladić, general-pukovnik Vojske Republike Srpske i prvi komandant Glavnog štaba tokom rata u Bosni i Hercegovini od 1992. do 1995. godine. Preminuo je u pritvorskoj jedinici Međunarodnog rezidualnog mehanizma za krivične sudove u Sheveningenu, u Hagu. U pritvorskoj jedinici se nalazio od svog izručenja 2011. godine, gde je kasnije nastavio da služi i doživotnu kaznu zatvora koju mu je izrekao Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju.

General Mladić je rođen 12. marta 1942. godine u selu Božanovići kod Kalinovika u Bosni i Hercegovini, koje se u to vreme nalazilo na teritoriji Nezavisne Države Hrvatske. Njegov otac Neđo Mladić, partizan, poginuo je u borbama protiv ustaša svega tri dana posle Ratkovog rođendana 1945. godine, pa ga je majka Stana podizala sama zajedno sa još dvoje dece u teškim posleratnim godinama u seoskim uslovima.

Posle osnovne škole kratko je radio kao kovač u Sarajevu, a onda je upisao Vojnoindustrijsku školu u Zemunu i potom Vojnu akademiju JNA, koju je završio 1965. godine kao jedan od najboljih u klasi.

Odmah je stupio u aktivnu službu i čitav radni vek proveo je u Jugoslovenskoj narodnoj armiji, gde je stekao ugled sposobnog i disciplinovanog oficira. Bio je član Saveza komunista Jugoslavije i služio je na različitim dužnostima u Makedoniji, najviše u Skoplju i Štipu, zatim na Kosovu i Metohiji, u Prištini, gde je napredovao kroz činove i sticao iskustvo u komandovanju.

Komandat 9. korpusa JNA i prvi glavnokomandujući VRS

Godine 1991. u činu potpukovnika, prekomandovan je u Knin gde je preuzeo komandu nad 9. korpusom JNA i učestvovao u operacijama na području Like i severne Dalmacije, uključujući sukobe oko Šibenika, Zadra, Sinja i zauzimanje brane Peruća.

U to vreme postao je prepoznatljivo lice JNA, s obzirom da su ga televizijske kamere često pratile tokom akcija, gde je uveravao javnost da vojska drži situaciju pod kontrolom, te da do većeg sukoba ne može da dođe dok se JNA pita za mir u SR Hrvatskoj.

Nedugo po izbijanju otvorenog rata između policijskih i parapolicijskih snaga SR Hrvatske, ZNG-a i HOS-a sa jedne strane, i JNA i teritorijalne odbrane sa druge strane, Mladić je prekomandovan u SR Bosnu i Hercegovinu, s obzirom na to da je trebalo da se svi oficiri i vojnici vrate u republike odakle potiču.

Početkom građanskog rata u Bosni i Hercegovini, u maju 1992. godine, imenovan je za načelnika štaba Druge vojne oblasti JNA u Sarajevu, a već 12. maja 1992. Skupština srpskog naroda u Bosni i Hercegovini postavila ga je za komandanta novoformirane Vojske Republike Srpske.

profimedia

Na tom položaju ostao je do kraja 1996. godine, unapređen u čin general-pukovnika 1994. godine, i pod njegovom komandom Vojska Republike Srpske je vodila najveće operacije u ratu.

Najmasovnija i najznačajnija vojna operacija vojske kojom je komandovao trajala je od 14. do 28. juna 1992. godine. Vojska Republike Srpske i Srpska vojska Krajine združenim snagama uspele su da oslobode i ovladaju prostorom Posavine probijajući "Koridor života" od Knina, preko Banjaluke do Beograda.

Povod za izvođenje operacije bio je smrt 12 beba u banjalučkom porodilištu zbog nedostatka kiseonika, koji nije mogao da stigne do najvećeg grada Bosanske Krajine zbog presečenih putnih komunikacija od strane Hrvatske vojske i snaga Hrvatskog veća odbrane (HVO).

Tokom rata general Mladić je više puta smenjivan sa mesta glavnokomandujućeg VRS, ali je uvek, kao po pravilu, brzo i vraćan na funkciju zbog velikog poverenja koje je uživao među oficirskim i vojničkim kadrom, te poštovanja koje mu je ukazivao narod Republike Srpske.

Najveće kontroverze i optužnica Haškog tribunala

Pored borbi za "Koridor života", posebno značajna akcija VRS, te Mladića kao glavnokomandujućeg, ticala se kontrole Sarajeva kao glavnog grada bivše SR BiH i glavnog grada Republike Srpske.

Operacija usmerena na snage Armije BiH, policiju i paravojne/parapolicijske snage u Sarajevu trajala je više od 1.400 dana, a VRS pod Mladićevom komandom držala je pod svojom kontrolom Grbavicu, Ilidžu, Nedžariće, Ilijaš, Vogošću, Hadžiće, Kovačiće i Vraca. Pale su bile ratna prestonica Republike Srpske, koje su i nakon rata ostale u sastavu Srpske.

General Mladić je nakon rata optužen da su njegove snage izvodile sistematske artiljerijske i snajperske napade na grad i civilno stanovništvo. Mladić je lično bio često prisutan na terenu, komunicirao sa novinarima i davao izjave koje su prenošene širom sveta.

profimedia

Tokom 1995. godine naredio je i uzimanje pripadnika UNPROFOR-a za taoce kako bi sprečio NATO vazdušne udare na položaje VRS, što je kasnije postalo deo optužnice protiv njega.

Jul 1995. godine predstavljao je prekretnicu u njegovoj ratnoj karijeri. Dok su hrvatske snage napredovale prema Republici Srpskoj Krajini i pripremale akciju "Oluja" radi etničkog čišćenja Krajine, snage Vojske Republike Srpske pod Mladićem zauzele su zaštićenu zonu Ujedinjenih nacija Srebrenicu iz koje su vršeni napadi na položaje VRS, ali i srpske civile.

Mladić je naposletku i lično ušao u grad, posetio civilni izbeglički kamp i slao poruke da se civilima neće desiti ništa loše. Ipak, po padu enklave, a nakon što su žene, deca i starci upućeni prema Tuzli i drugim gradovima, došlo je do masovnih ubistava bošnjačkih muškaraca, od kojih su jedni bili ratni zarobljenici, a drugi su stradali u proboju ka teritorijama koje je kotrolisala tzv. Armija BiH. Istovremeno su snage pod Mladićevom komandom dejstvovale i u Žepi.

EPA/STRINGER

Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju optužio ga je prvi put već 24. jula 1995. godine za genocid, zločine protiv čovečnosti i ratne zločine, a optužnica je proširena u novembru iste godine kada su uvršteni i događaji iz Srebrenice.

Mladić je ostao u bekstvu punih šesnaest godina. Kako su kasnije mediji pisali, godinama je živeo u stanovima na Novom Beogradu i po selima, uz pomoć mreže starih ratnih drugova i oficira, a 2006. godine uhapšeno je deset osoba osumnjičenih da su mu pomagali u skrivanju.

Vlasti su nudile i visoku nagradu za informaciju o njegovom boravku, ali hapšenje je izostajalo sve do 26. maja 2011. godine kada je pronađen u selu Lazarevo kod Zrenjanina, u kući rođaka, gde se krio pod lažnim imenom Milorad Komadić.

Izručen je Hagu 31. maja 2011. godine, a vlasti Srbije su mu pre toga dozvolile da poseti grob ćerke.

Suđenje i presuda

Suđenje pred sudom za bivšu Jugoslaviju počelo je 16. maja 2012. godine i trajalo je više od pet godina sa preko petsto trideset radnih dana, tokom kojih je saslušano stotine svedoka i izvedeno više hiljada dokaza i materijalnih dokumenata.

Mladić je više puta pravio incidente u sudnici, vređao sudije i bio privremeno udaljavan, što je dodatno usporavalo proces.

Prvostepena presuda doneta je 22. novembra 2017. godine kada je proglašen krivim za genocid u Srebrenici, za progone i istrebljenje Bošnjaka i Hrvata na širokim područjima Bosne i Hercegovine, za terorisanje civilnog stanovništva Sarajeva kroz dugotrajne artiljerijske i snajperske napade i za uzimanje pripadnika međunarodnih mirovnih snaga za taoce.

Tanjug AP/Jerry Lampen

Sud ga je oslobodio optužbe za genocid u šest opština 1992. godine, utvrđujući da je njegova odgovornost postojala kroz učešće u zajedničkim zločinačkim poduhvatima. Žalbeno veće Međunarodnog rezidualnog mehanizma za krivične sudove potvrdilo je tu presudu 8. juna 2021. godine većinom glasova, odbijajući i žalbe odbrane i tužilaštva, tako da je doživotna kazna zatvora ostala konačna.

Do kraja života ostao je u pritvoru u Sheveningenu, gde su svi zahtevi za prevremeno puštanje ili premeštaj iz zdravstvenih razloga odbijeni.

Lični život obeležila i velika tragedija

General Ratko Mladić bio je oženjen Bosiljkom, sa kojom je imao sina Darka i ćerku Anu.

Rat je za njega lično doneo i veliku porodičnu tragediju, jer je 1994. godine upravo njegova ćerka Ana izvršila samoubistvo u Beogradu u dvadeset trećoj godini života, dok je sam Mladić uvek govorio da Ana nije sama sebi oduzela život.

Smrt generala Mladića zatvara jedno od najdužih i najsloženijih poglavlja međunarodnog suđenja za ratne zločine sa prostora bivše Jugoslavije.

EPA

Mišljenje o njegovoj istorijskoj ulozi duboko deli javno mnjenje na Balkanu. Značajan deo Srba, naročito u Republici Srpskoj i Srbiji, percipira ga kao vojnog komandanta koji je u ratu branio srpske interese i postao simbol otpora, dok ga većina Bošnjaka i Hrvata smatraju ratnim zločincem.