Identitetski čvor Crne Gore: Da li je srpski jezik žrtvovan na oltaru evropskih integracija?

Dok se u Skupštini Crne Gore vodi intenzivna rasprava o ustavnim promenama koje bi trebale da ubrzaju put ka Briselu, u žižu javnosti ponovo dospeva jedno od najbolnijih identitetskih pitanja - status srpskog jezika. Iako su predložene izmene primarno fokusirane na pravosuđe, dobar deo političke i stručne javnosti smatra da je ponovo propuštena istorijska prilika da se ispravi nepravda prema većinskoj jezičkoj zajednici u zemlji.

Centralno pitanje koje se nameće jeste: da li je reč o nužnom kompromisu zarad "evropskog sna" ili o svesnom odlaganju problema koji će, pre ili kasnije, ponovo dovesti do unutrašnjih tenzija? O ovoj temi, koja decenijama polarizuje crnogorsko društvo, za Euronews Srbija govorili su karijerni diplomata Zoran Milivojević i urednik Adria TV Đorđe Savović.

Savović podseća da je aktuelni Ustav Crne Gore izuzetno rigidan dokument. Od sticanja nezavisnosti menjan je samo jednom, 2013. godine, a procedura za njegovu promenu je toliko kompleksna da zahteva dvotrećinsku većinu u parlamentu, dok su za suštinske izmene potrebni i gotovo neostvarivi procenti na referendumu.

"Mnogi smatraju da je ovo trenutno propuštena šansa da se reši status srpskog jezika, ali i pitanje vraćanja tradicionalne trobojke u državni sistem. Crna Gora je jedina država u Evropi u kojoj jezik kojim govori apsolutna većina građana nije istovremeno i službeni jezik", ističe Savović, dodajući da su poslednji podaci sa popisa neumoljivi - srpski jezik je maternji za gotovo 45 odsto stanovništva.

Euronews

On upozorava da se ovo pitanje "gura pod tepih", uprkos evropskim standardima na koje se Crna Gora poziva. Kao primer navodi Finsku, gde švedski jezik ima status službenog iako ga govori svega 6 odsto stanovništva.

"Ne vidim zašto bi Crna Gora bežala od takvog standarda, osim ako cilj nije stvaranje građana prvog i drugog reda", ističe Savović.

Briselski "nevidljivi" uslovi

Karijerni diplomata Zoran Milivojević smatra da odluka da se identitetska pitanja izostave iz ustavnih promena nije slučajna, već je plod prećutnog konsenzusa vlasti, opozicije, ali i međunarodnih faktora. Prema njegovim rečima, u Briselu postoji jasan, mada nezvaničan stav, da se srpsko pitanje u Crnoj Gori mora "minimizirati" kako bi zemlja funkcionisala isključivo kao građanska država bez dominacije srpskog faktora.

"Dominacija srpskog faktora u Crnoj Gori ne odgovara interesima Brisela. Favorizovanje građanskog društva bez verifikacije statusa srpskog jezika je strateški potez. Da je srpski jezik priznat kao službeni, to bi automatski značilo i veći politički uticaj srpskog naroda, što Evropska unija po svaku cenu želi da izbegne", naglašava Milivojević.

Euronews

On se osvrnuo i na izjavu ambasadora EU u Podgorici Johana Satlera, koji je glasanje o ustavnim promenama nazvao "mini referendumom" o članstvu. Milivojević to čita kao direktnu poruku strukturama koje insistiraju na identitetskim pitanjima da su njihovi zahtevi u suprotnosti sa brzim ulaskom u Uniju.

Iako je glasanje u Skupštini pokazalo prividno jedinstvo, duboke pukotine su vidljive unutar nekadašnjeg Demokratskog fronta (DF). Dok su Nova srpska demokratija i SNP podržali proces, Demokratska narodna partija Milana Kneževića glasala je protiv, odbijajući da podrži izmene koje ignorišu status srpskog jezika i trobojke.

Milivojević upozorava da ovakav razvoj događaja nosi ozbiljne rizike po stabilnost zemlje.

"Ovde je prevagnuo kratkoročni interes ulaska u EU, ali se zaboravlja da identitetska pitanja ne nestaju samim činom članstva. Srpski narod čini trećinu stanovništva i dominira u jezičkom i verskom smislu preko Srpske pravoslavne crkve. Odricanje od tog položaja nije opcija, i zato crnogorska politička scena rizikuje nove tenzije", smatra diplomata.

Ceo razgovor možete da pogledate u videu na početku teksta ili na našem YouTube kanalu.