Danas je Mitrovdan: Zašto se ne grde deca, šta praznik govori o dolasku zime i koja se verovanja prenose generacijama
Komentari
Dodajte Euronews kao željeni izvor na Google-u
Novembar u srpskoj tradiciji donosi jedan od značajnijih pravoslavnih praznika, koji se u mnogim domovima obeležava kao krsna slava. Srpska pravoslavna crkva (SPC) 8. novembra slavi Svetog velikomučenika Dimitrija Solunskog, u narodu poznatijeg kao Mitrovdan. Ovaj praznik vekovima zauzima posebno mesto u verskom i narodnom kalendaru, a uz njega se vezuju priče o životu i stradanju svetitelja, brojni običaji i verovanja koja su se prenosila s generacije na generaciju.
Iako ga u Srbiji najčešće nazivamo Mitrovdanom, praznik je posvećen Svetom Dimitriju Solunskom, jednom od najpoštovanijih svetitelja u pravoslavlju. Njegov kult posebno je snažan u Grčkoj, gde se smatra zaštitnikom Soluna, ali se vremenom proširio i među drugim pravoslavnim narodima, uključujući Srbe i Ruse. Prema predanju, Dimitrije je bio vojni zapovednik u Solunu, gradu u kojem je rođen i u kojem je, zbog svoje hrišćanske vere, podneo mučeničku smrt.
Prema crkvenom predanju, živeo je u vreme rimskog cara Maksimilijana, a nakon smrti oca nasledio je visoko vojničko zvanje i postao solunski zapovednik. Međutim, umesto da postupa po carevom naređenju i progoni hrišćane, Dimitrije je otvoreno propovedao hrišćanstvo. Kada je car saznao da njegov vojni zapovednik ne poštuje naredbu i da širi veru koju je trebalo da suzbija, naredio je da bude zatvoren u tamnicu, a potom pogubljen. Prema predanju, ubijen je kopljima, dok su njegovo telo nakon stradanja tajno preuzeli i sahranili solunski hrišćani.
Wikimedia
Na mestu njegovog groba kasnije je podignuta crkva, a predanja o čudima i isceljenjima koja su se, kako se verovalo, događala nad njegovim moštima doprinela su širenju njegovog kulta. Sveti Dimitrije poznat je i kao Mirotočivi, jer se, prema predanju, iz njegovog groba širio miris bosiljka i smirne, a veruje se da njegove mošti imaju isceliteljsku moć. U crkvenim zapisima pominje se i verovanje da je svetitelj nastavio da bdi nad gradom Solunom, štiteći ga od zemljotresa i drugih nesreća.
Poštovanje Svetog Dimitrija nije ostalo vezano samo za Solun i Grčku. Njegov kult proširio se i među Slovenima, a naročito je snažno prisutan u Rusiji, gde se poštovanje ovog svetitelja razvijalo još od 12. veka. Rusi su ga 1581. godine proglasili zaštitnikom Sibira, a njegov praznik zauzima značajno mesto u kalendaru Ruske pravoslavne crkve. U Srbiji mu je posvećen veliki broj hramova, među kojima su crkva u kompleksu Pećke patrijaršije i kapela u manastiru Visoki Dečani. Njegovo ime nose i dva srpska grada – Kosovska Mitrovica i Sremska Mitrovica, a Mitrovdan je krsna slava brojnih porodica. Prema broju svečara, ubraja se među pet najčešćih slava u Srbiji.
Mitrovdan kao granica između jeseni i zime
Pored verskog značaja, Mitrovdan ima posebno mesto i u narodnom kalendaru. U tradicionalnom shvatanju, ovaj praznik označava prelazak iz toplijeg u hladniji deo godine. Zbog toga su se za njega vezivali završetak poljskih i drugih poslova na otvorenom, priprema ogreva i zimnice, kao i običaj da se do praznika završe veći radovi koji ne mogu lako da se obavljaju tokom zime.
Tanjug/FOTO SRNA/Miljana Đokanović
U narodu se sačuvao i običaj da se prema vremenu na Mitrovdan predviđa kakva će biti zima. Prema jednom od rasprostranjenih verovanja, ako na praznik padne sneg, on bi mogao da se zadrži sve do proleća, pa čak i aprila. S druge strane, lepo i sunčano vreme na ovaj dan najavljuje blažu zimu.
Prema narodnom verovanju, važno je da svako uoči praznika bude kod svoje kuće, jer se smatralo da bi oni koji tada noće van svog doma mogli tokom cele godine često boraviti kod drugih.
Postoji i verovanje da na ovaj dan ne treba grditi i prekorevati decu, čak ni kada naprave nestašluk, jer se verovalo da bi u suprotnom mogla ostati nemirna tokom cele godine.
Mitrovdan i hajdučki običaji
Jedna od najpoznatijih narodnih izreka povezanih sa ovim praznikom glasi: "Mitrovdanak – hajdučki rastanak, Đurđevdanak – hajdučki sastanak". Njeno poreklo vezuje se za vreme osmanske vladavine, kada su se hajduci, prema narodnom predanju, na Mitrovdan razilazili i sklanjali kod svojih jataka, gde su provodili zimu. Ponovo su se okupljali na proleće, oko Đurđevdana, kada su vremenske prilike omogućavale nastavak hajdučkog života.
Povezane vesti
Bonus video:
Komentari (0)