Kolaps iranskog novca: Vrednost rijala dostigla apsolutno dno istorije, međunarodna trgovina skoro onemogućena
Komentari
15/01/2026
-12:51
Pre 1979. godine, uoči Iranske revolucije, jedan američki dolar vredeo je oko 70 iranskih rijala. Danas, na slobodnom tržištu, isti taj dolar kupuje više od 1,45 miliona rijala – iranska valuta je za manje od pola veka izgubila približno 20.000 puta svoju vrednost. Prošlog meseca dostigla je apsolutno dno istorije, efektivno svedena na nulu u odnosu na dolar i evro.
Kako piše "MSM“, prema izveštajima kurs je dostigao 1,47 miliona rijala za jedan američki dolar. Vrednost rijala je prema američkom dolaru pala na nešti ispod 0,0000010 centi. Kada je reč o evropskoj valuti, rijal se ne može menjati u zemljama Evropske unije, zbog čega vrednost iranske valute u odnosu na evro faktički iznosi 0,00.
Iako rijal nije potpuno nestao, valuta je praktično izgubila svu svoju međunarodnu kupovnu moć, građani Irana suočavaju se s enormnim rastom cena, dok je međunarodna trgovina skoro onemogućena.
Od Kartera do Trampa: Kontinuitet sankcija
Vrednost iranskog rijala počela je da opada nakon Iranske revolucije, kojom je svrgnuta monarhija i kraljevska porodica Pahlavi, a uspostavljena Islamska Republika Iran. U decenijama koje su usledile, vrednost rijala brzo je opadala, delimično zbog globalnih sankcija i diplomatske izolacije.
Prve sankcije uvele su Sjedinjene Američke Države 1979. godine, nakon iranske talačke krize, kada je grupa islamističkih studenata i militanata zauzela ambasadu SAD i uzela 52 američka službenika za taoce, nakon čega su zamrznute milijarde dolara iranskih sredstava.
Sankcije su ukinute 1981. godine izvršnom odlukom predsednika SAD Džimija Kartera, ali su nove uvedene 1984. godine za vreme Ronalda Regana, nakon što je Stejt department označio Iran kao sponzora terorizma, a dodatne sankcije uveo je 1995. godine predsednik SAD Bil Klinton zbog iranskog nuklearnog programa.
AP Photo/Michel Lipchitz
Predsednik Donald Tramp uvodio je sankcije Iranu u dva navrata tokom svojih mandata. Prvi put 2018. godine, kada je Iran izašao iz nuklearnog sporazuma (JCPOA) i uvodeći teške sankcije na iransku naftu, banke i metalurgiju, što je dramatično oslabilo ekonomiju i ubrzalo pad rijala.
Povezane vesti
Drugi put, u svom drugom mandatu od 2025. godine, obnovio je i pooštrio tu kampanju – uključujući nove tarife od 25 odsto za svaku zemlju koja posluje sa Iranom – što, uz masovne proteste, doprinosi aktuelnom kolapsu rijala na rekordno niske nivoe.
Život ispod granice siromaštva
Prema podacima Svetske banke, kako navodi "9 News" oko 10 miliona Iranaca palo je u siromaštvo samo u poslednjoj deceniji.
Gotovo 30 odsto stanovništva živelo je ispod granice siromaštva 2020. godine, dok danas oko 35–40 odsto populacije (više od 30 miliona ljudi) živi ispod ili na ivici siromaštva.
AP Photo/ File
Projekcije pokazuju da bi taj broj mogao da poraste na 38–40 odsto tokom 2026. godine, usled kontrakcije BDP-a i hiperinflacije.
Dvanaestodnevni sukob sa Izraelom i SAD-om u junu 2025. dodatno je pogoršao situaciju: bombardovanje nuklearnih i vojnih objekata prouzrokovalo je velike gubitke u obnovi, dodatno slabeći ekonomiju Irana koja je već bila pogođena sankcijama.
Protesti zbog visoke inflacije i pada vrednosti lokalne valute, rijala, počeli su među trgovcima u Teheranu u nedelju, da bi se kasnije proširili na nekoliko univerziteta, a danas se u Iranu procenjuje da je život izgubilo više hiljada ljudi.
Komentari (0)