Od doma grčkih bogova do podzemnih džamija: 25 novih lokaliteta upisanih na Uneskovu listu svetske baštine
Komentari
Dodajte Euronews kao željeni izvor na Google-u
Komitet za svetsku baštinu UNESCO-a dodao je 25 novih lokaliteta na Listu svetske baštine tokom svog godišnjeg zasedanja u Busanu, u Južnoj Koreji.
Izbor za 2026. godinu obuhvata 19 kulturnih dobara, pet prirodnih lokaliteta i jedan mešoviti lokalitet, koji je uvršten na listu zbog svog istovremenog ekološkog i istorijskog značaja.
Najnoviji upisi na UNESCO listu odaju priznanje drevnim civilizacijama, verskim znamenitostima, područjima izuzetne biološke raznovrsnosti, kao i lokalitetima od značaja za savremenu istoriju.
Predstavljamo vam 25 novih mesta koja s pravom nose titulu svetske baštine:
1. Altoova dela (Finska)
Unsplash/Raimo Lantelankallio
Na listi svetske baštine sada se nalazi i trinaest modernih zgrada i arhitektonskih celina širom Finske (1928–1988), koje predstavljaju primer Pokreta moderne arhitekture 20. veka i njegovog odgovora na široke društvene potrebe. Ovi objekti javne, društvene i stambene namene, smešteni kako u urbanim, tako i u ruralnim sredinama, delo su čuvenog arhitekte Alvara Alta, ali i drugih projektanata iz njegovog studija.
Utemeljena u finskoj graditeljskoj tradiciji, a istovremeno inspirisana globalnim modernističkim idejama, ova dela izražavaju humanističku, lokalnom okruženju prilagođenu i saosećajnu arhitektonsku viziju koja na poseban način definiše doprinos Finske modernoj arhitekturi, navodi UNESCO u
2. Zamak Alamut i druga utvrđenja (Iran)
Unsplash/Erfan Akbari
Zamak Alamut i šest povezanih utvrđenja: Lambesar, Navizaršah, Šams Kelajeh, Kostinlar, Širkuh i Ilan, nalaze se u surovom planinskom predelu Alborza, u provinciji Kazvin na severu Irana.
Povezane vesti
Od kraja 11. veka nove ere, Alamut je služio kao političko, vojno i intelektualno središte nezaritskih ismailita, uticajnog islamskog pokreta čiji se domet prostirao širom Irana i šireg islamskog sveta. Ova mreža utvrđenja funkcionisala je istovremeno kao utočište, ali i kao naučni i kulturni centar, održavajući zajednicu nezaritskih ismailita sve do pada Alamuta 1256. godine, a njen uticaj nastavio je da oblikuje versku i intelektualnu istoriju regiona još dugo nakon toga.
Zajedno, ova utvrđenja svedoče o strateškoj organizaciji, otpornosti i kulturnom značaju države nezaritskih ismailita.
3. Pozorišta Amazonije (Brazil)
Unsplash/Asafh Kalebe
Unesko je na listu uvrstio i kulturne institucije Brazila: Teatar da Paz i Trg Republike u Belemu, kao i Teatar Amazonas i Trg Sao Sebastijao u Manausu.
Ovi kompleksi izgrađeni su u brazilskim državama Para i Amazonas tokom amazonskog "zlatnog doba", kao posledica ekonomskog procvata izazvanog ciklusom eksploatacije kaučuka između 1879. i 1912. godine.
Nadahnut francuskom i evropskom arhitekturom, a ukrašen motivima koji prizivaju Amazoniju, svaki od ovih teatara osmišljen je kao simbol političkih i urbanističkih ambicija tog vremena.
Otvoreni 1878. i 1889. godine, Teatro da Paz i Trg Republike naglašavali su strateški značaj grada Belema kao luke i prestonice savezne države, a istovremeno su slavili uspostavljanje Brazilske Republike.
Teatro Amazonas, otvoren 1896. godine, bio je deo velikog urbanističkog razvoja Manausa tokom procvata trgovine kaučukom i, zajedno sa Trgom Sao Sebastijao, izražavao je bogatstvo i ugled buduće prestonice Amazonije.
Povezane vesti
4. Drevno budističko nalazište Sarnat (Indija)
Unsplash/Rohit Dey
Arhitektonski i arheološki ostaci Sarnata, svetog mesta za koje se veruje da je Buda na njemu održao svoju prvu propoved u 6. veku pre nove ere i susreo svoje prve učenike, takođe se nalazi na listi.
Sam Buda je Sarnat označio kao jedno od četiri glavna budistička hodočasnička mesta. Zahvaljujući pokroviteljstvu vladara, monaških zajednica i vernika, ovo mesto se vekovima razvijalo, što je dovelo do izgradnje brojnih stupa, hramova i vihara (budističkih manastira).
Nakon perioda procvata kao značajan budistički centar, Sarnat je tokom 12. veka nove ere doživeo opadanje i pao u zaborav, sve do ponovnog otkrića u 18. veku.
Povezane vesti
Danas je očuvan kao dve arheološke zone i ostaje istovremeno važna turistička destinacija, ali i obnovljeno hodočasničko odredište za budiste iz celog sveta.
5. Drevne prestonice Asuka i Fudživara (Japan)
Hiroki Hata / Jiji Press Photo / Profimedia
Smeštene u južnom delu basena Nara, Asuka i Fudživara bile su dve drevne prestonice japanskog arhipelaga koje su obeležile uspostavljanje centralizovanog državnog sistema oblikovanog po uzoru na kineski zakonski model poznat kao "ricurjo".
Devetnaest sastavnih celina, koje obuhvataju palate i državne administrativne objekte, budističke hramove i humke-grobnice, sadrže arheološke dokaze o postojanju prestonice Asuka (588–694. godine nove ere) i prestonice Fudživara (694–710. godine nove ere).
Prestonica Asuka uspostavljena je na lokalitetu hrama Asuka-dera, prvog budističkog hrama u Japanu.
Posmatrani kao celina, ovi lokaliteti svedoče o uvođenju i učvršćivanju ključnih elemenata rane centralizovane vlasti, a njihov uticaj kasnije se odrazio i na razvoj japanskih prestonica Nare i Kjota.
6. Mesto savezničkog iskrcavanja u Normandiji, 1944. (Francuska)
Unsplash/Rich Kantita
Reč je o šest celina duž osamdesetak kilometara normandijske obale, uključujući plaže Juta, Omaha, Gold, Džuno i Sord, kao i rt Puent du Ok. Ove lokacije neposredno su povezane sa savezničkim iskrcavanjem 6. juna 1944. godine, početnom fazom Operacije Overlord, koja je označila početak oslobađanja Zapadne Evrope od nacističke okupacije tokom Drugog svetskog rata.
Lokalitet čuva značajne ostatke nemačkog Atlantskog bedema, uključujući bunkere, artiljerijske baterije, položaje za upravljanje vatrom i utvrđena uporišta, zajedno sa tragovima borbi, originalnom ratnom opremom i važnim memorijalnim pejzažima, poput Američkog vojnog groblja u Kolvil-sur-Meru.
Zajedno, ovi elementi čine izuzetan kulturni pejzaž oblikovan kako događajima iz 1944. godine, tako i trajnim sećanjem na njih, navode iz Uneska.
7. Modernistički centar grada Gdinje (Poljska)
Unsplash/Kaptured by Kasia
Smešten na obali Baltičkog mora, "Modernistički centar grada Gdinje" obuhvata dve najznačajnije gradske ose u pravcu istok-zapad i sever-jug, sa urbanističkim blokovima iz međuratnog perioda i većinom očuvanih zgrada u centru grada iz tog vremena, koje odražavaju široku primenu modernističkih ideja u arhitektonskom projektovanju.
Rezultat je urbano tkivo zasnovano na planskom razvoju blokova, koje je stvorilo prepoznatljivu i kompaktnu celinu modernističke arhitekture, uz snažno izražene individualne arhitektonske karakteristike pojedinačnih objekata.
Centar grada, zajedno sa svojim zgradama, vilama na brdu Kamena Gora i drugim stambenim objektima iz tog perioda, svedoči o odlučnom raskidu sa istorijskim stilovima u procesu transformacije nekadašnjeg sela Gdinja u novu veliku pomorsku kapiju Prve Poljske Republike između Prvog i Drugog svetskog rata.
8. Lokaliteti proizvodnje porcelana u Đingdeženu (Kina)
Unsplash/Joan W
Na listi je i lokalitet koji svedoči o zanatskoj proizvodnji porcelana u Đingdeženu u periodu od 10. do 19. veka, koja je imala dubok industrijski, umetnički i trgovački uticaj u Kini i širom sveta.
Pet sastavnih celina odražava procese proizvodnje porcelana, uključujući eksploataciju i transport sirovina, inovacije u projektovanju peći, kao i prostornu i društvenu organizaciju proizvodnje na ogromnoj skali.
U gradskom području nalazila se Carska peć, zajedno sa privatnim pećima, zanatskim esnafima i trgovačkim udruženjima. Đingdežen je bio središte tehnoloških inovacija u proizvodnji porcelana, uključujući i takozvanu "binarnu formulu", zasnovanu na mešanju kaolina i porcelanskog kamena.
Porcelan najvišeg kvaliteta proizvodio se upravo u Đingdeženu, a njegov čuveni plavo-beli porcelan i karakteristični motivi postali su cenjena roba na svetskom tržištu i jedan od simbola kineske kulture i umetničkog stvaralaštva.
9. Zamkovi Džabal Amela (Liban)
Tanjug/AP/Leo Correa
Unesko je zaštitio i pet utvrđenih lokaliteta raspoređenih širom istorijske oblasti Džabal Amel u južnom Libanu: Kalaat al Šakif (zamak Bofor), Kalaat Tibnin (zamak Toron), Kalaat Šakra (zamak Dubije), Kalaat Deir Kifa (zamak Maron) i Kalaat Šama (zamak Šama).
Smešteni na dominantnim uzvišenjima i strateškim grebenima koji nadgledaju glavne regionalne pravce, ovi zamkovi činili su integrisanu odbrambenu i upravnu mrežu koja je kontrolisala kretanje ljudi, komunikacije i poljoprivredne resurse na velikoj teritoriji.
Razvijani od srednjeg veka do 19. veka, oni ilustruju uzastopne faze naseljavanja, upravljanja i prilagođavanja pod vlašću krstaša, Ajubida, Mameluka, Osmanlija i lokalnih feudalnih gospodara.
Njihova utvrđenja, centralne kule, stražarske kule, kapije i stambene četvrti čuvaju dokaze o neprekidnoj razmeni vojnih znanja, građevinskih tehnika i praksi upravljanja teritorijom između evropskih i bliskoistočnih tradicija, istovremeno prikazujući razvoj fortifikacione arhitekture i povezanih odbrambenih mreža tokom gotovo jednog milenijuma.
10. Džamije u stenama i sveta mesta Mangistaua (Kazahstan)
Oleg Karpov / Alamy / Profimedia
Na poluostrvu Mangistau uz obalu Kaspijskog mora, nalazi se pet svetih lokaliteta uklesanih u stene, zajedno sa prostranim grobnim celinama koje ih okružuju.
Beket Ata, Šopan Ata, Karaman Ata, Šakpak Ata i Sultan Epe, od kojih je svaki povezan sa jednim sufijskim duhovnim učiteljem, potiču iz perioda između 12. i 18. veka. Ovi kompleksi, lokalno poznati kao "podzemne džamije", predstavljaju poseban tip građevina nastalih u prirodnim pećinama, uklesanih u strme stene ili iskopanih u zemlji polupustinjskog pejzaža.
Nastali u nomadskom okruženju visoravni Mangistau i Ustjurt, ovi lokaliteti predstavljaju kulturu koja je rezultat razvoja svetih praksi u kojima je islamska sufijska duhovnost organski nastavila i preoblikovala starije običaje povezane sa kultom predaka, svetošću pejzaža i ulogom duhovnih vođa.
Tokom vekova bili su važna hodočasnička odredišta. Sveta mesta uklesana u stene kreću se od manjih građevina do složenijih prostornih celina. Razlikuju se po arhitektonskom rasporedu i organizaciji prostora, uključujući molitvene sale, mihrabe, prostorije za meditaciju i samopromišljanje, višenamenske prostore i grobnice svetaca.
Kompleksi obuhvataju dvorišta, izvore vode, sveta stabla, staze i groblja, od kojih neka potiču iz perioda između 10. i 20. veka.
11. Tvrđave Langdoka (Francuska)
Unsplash/Fred Passat
Ovo serijsko dobro obuhvata osam utvrđenih lokaliteta: zamak i bedeme Karkasona, kao i tvrđave Agilar, Lastur, Monsegir, Pejrepertiz, Pujloran, Keribis i Term, koji predstavljaju ključni deo odbrambenog sistema uspostavljenog tokom 13. i 14. veka nakon Albižanskog krstaškog pohoda.
Izgrađene na nepristupačnim stenovitim grebenima, na strateški važnim položajima, ove fortifikacije činile su okosnicu novoformiranog Karkasona potvrđujući vlast kraljevskog senešala nad nekadašnjim teritorijama nezavisnih feudalnih loza.
Posmatrane kao celina, one svedoče o političkoj, vojnoj i teritorijalnoj konsolidaciji vlasti dinastije Kapeti u Langdoku, kroz monumentalnu i reprezentativnu arhitekturu prilagođenu upečatljivom reljefu.
12. Sebastija (Palestina)
Tanjug/AP/Nasser Nasser
Sebastiju, grad smešten na uzvišenju oko 10 kilometara severozapadno od Nablusa na Zapadnoj obali koju okupira Izrael, stručnjaci identifikuju kao drevnu Samariju, prestonicu biblijskog Kraljevstva Izrael.
Arheološki ostaci na tom području obuhvataju periode gvozdenog doba, kao i rimsku, vizantijsku i islamsku eru.
Prema navodima na sajtu UNESCO, prema hrišćanskoj i islamskoj tradiciji, tu je sahranjen Jovan Krstitelj.
U nominaciji za Sebastiju, koju je palestinska delegacija pri UNESCO prvi put podnela 2012. godine, isticalo se da je status svetske baštine neophodan radi očuvanja lokaliteta, uz napomenu da on ostaje uglavnom nerazvijen pod izraelskom kontrolom, kao i da zahteva dodatne konzervatorske radove, uprkos tome što privlači turiste.
Ova odluka komiteta UN doneta je u trenutku kada Izrael, koji ne priznaje palestinsku državu, preduzima korake ka eksproprijaciji velikih površina zemljišta oko tog lokaliteta, istovremeno se suočavajući sa pritiskom da suzbije nasilje izraelskih doseljenika na palestinskoj teritoriji Zapadne obale.
13. Modernistička arhitektura Taškenta (Uzbekistan)
Unsplash/Dasha Novikova
Deset modernističkih zgrada i urbanih kompleksa izgrađenih između šezdesetih i ranih devedesetih godina prošlog veka, u ključnom periodu obnove i transformacije Taškenta nakon razornog zemljotresa iz 1966. godine, našlo se na Uneskovoj listi svetske baštine.
Reč je o muzejima, izložbenim halama, hotelima, stambenim kompleksima, kulturnim ustanovama, kao i naučnim i infrastrukturnim objektima, odražavajući širok funkcionalni spektar kasnosovjetske arhitektonske produkcije.
Devet od deset sastavnih celina nalazi se duž novoformiranih urbanih osa obnovljenog centra grada, definisanih uzastopnim urbanističkim planovima koji su preoblikovali Taškent u modernu socijalističku metropolu.
Zajedno, oni oblikuju glavne javne prostore grada i pokazuju kako su modernistički principi urbanizma uspešno spojeni sa lokalnim klimatskim, seizmičkim i kulturnim uslovima.
"Kao celina, ovo serijsko dobro ilustruje prepoznatljivu fazu arhitektonskog modernizma koju karakterišu industrijalizovana gradnja, inženjerska rešenja otporna na zemljotrese i prilagođavanje standardizovanih sistema regionalnim materijalima, tradicijama i ograničenjima koje nameće prirodno okruženje", navode iz Uneska.
14. Grobnice plemstva Sjongnua (Mongolija)
Pod zaštitom je i osam pogrebnih kompleksa pripadnika plemstva Sjongnua, konfederacije nomadskih plemena centralne Azije.
Sjongnui su stvorili moćno carstvo između 3. veka pre nove ere i 2. veka nove ere, koje je na vrhuncu obuhvatalo ogromnu teritoriju sa središtem na prostoru današnje Mongolije.
Oni su održavali veze sa kineskom dinastijom Han i kontrolisali ključne tačke na glavnim deonicama Stepskog puta, jednog od ogranaka Puteva svile.
Među brojnim arheološkim ostacima pronađenim širom nekadašnjeg carstva, njihova groblja pružaju dragocene uvide u pogrebnu kulturu Sjongnua. Glavne grobnice, poznate po velikim dimenzijama i značajnoj dubini, prate manje satelitske grobne celine obeležene prstenastim humkama, kao i žrtvene konstrukcije sastavljene od nizova uparenih kamenova.
Veliki broj predmeta pronađenih u grobnicama, uključujući konjsku opremu, dvokolice, oružje, alatke i hranu namenjenu zagrobnom životu, pruža dragocen uvid u način života i društvenu strukturu Sjongnua.
Grobnice plemstva Sjongnua posebno svedoče o visokom nivou inženjerskih i organizacionih sposobnosti ove pretežno nomadske kulture.
15. Medine istorijskih sultanata Komora
Ibrahim YOUSSOUF / AFP / Profimedia
Na listi se našlo šest istorijskih gradova koji su se razvili iz urbanih jezgara nastalih najkasnije u 11. veku, a koji su se tokom 14. i 15. veka evoluirali su u gradove-države. Oni su potom postali glavni urbani centri sultanata uspostavljenih na ostrvima arhipelaga Komora.
Sa zajedničkim hijerarhijskim sistemom društvene organizacije, zasnovanim na matrilinearnim i matrilokalnim običajima, sistemima starosnih grupa i patrilinearnim islamskim tradicijama koje su i danas prisutne, ovo dobro prikazuje ostrvske urbane forme i arhitektonske izraze nastale kao rezultat kulturnih razmena povezanih s migracijama i trgovačkim mrežama Indijskog okeana, ukorenjenih u lokalnom društvenom, geografskom i prirodnom okruženju, navode iz Uneska.
16. Kolonijalni poljoprivredni sistem Sao Tome i Prinsipe
Adrien Marotte / AFP / Profimedia
Deo svetske baštine su portugalske kolonijalne poljoprivredne plantaže (takozvane "roše") na ostrvima Sao Tome i Prinsipe: Monte Kafe, Agua Ize, Diogo Vaz, Sao Žoao, Sundi i Belo Monte.
Zajedno predstavljaju planski organizovan kolonijalni plantažni sistem, prvenstveno namenjen proizvodnji kafe i kakaa, koji objedinjuje poljoprivredno zemljište, industrijsku infrastrukturu, stambene zone i društvene sadržaje u okviru strogo uređenih prostornih celina.
Ovo dobro ilustruje funkcionisanje kolonijalnog agroindustrijskog sistema velikih razmera, zasnovanog na prisilnim migracijama i prinudnom radu, od kraja 19. do sredine 20. veka, kako bi se nakon ukidanja ropstva održala globalna proizvodnja tržišnih poljoprivrednih sirovina.
17. Sistem pozorišta u stilu "kondominijuma" iz 18. i 19. veka u centralnoj Italiji
Unsplash/Tomasz Anusiewicz
Zaštićeno je i deset pozorišta iz sistema italijanskog "kondominijuma", izgrađenih između sredine 18. i kraja 19. veka u regionima Emilija-Romanja, Marke i Umbrija u centralnoj Italiji.
Arhitektonski reprezentativna za neoklasicizam sa uticajima poznog baroka, ova pozorišta odlikuju se nizovima loža raspoređenih po spratovima, pažljivo projektovanim gledalištima radi optimalne akustike i preglednosti, parterom, foajeima, ridotima (salonima za okupljanje) i očuvanom istorijskom scenskom mehanizacijom.
Ona predstavljaju inovativni sistem "kondominijuma" - model kolektivnog vlasništva i javno-privatnog finansiranja koji je omogućio opštinama i privatnim građanima da zajednički učestvuju u izgradnji pozorišta u malim i srednje velikim gradovima.
Takav sistem podstakao je razvoj široko rasprostranjene kulturne mreže, stvarajući nove reprezentativne prostore za rastuću građansku klasu i proširujući dostupnost scenskih umetnosti široj publici.
Smeštena u srcu istorijskih gradskih centara, ova pozorišta postala su važna mesta građanskog okupljanja, domaćini pozorišnih predstava i javnih događaja, te su značajno doprinela oblikovanju javnog mnjenja.
18. Selo Sidi Bu Said (Tunis)
Unsplash/Carnet de Voyage d'Alex
Živopisno selo Sidi Bu Said smešteno je na rtu s pogledom na Sredozemno more, skladno uklopljeno u topografiju litice.
Ime je dobilo po sufijskom učitelju iz 12. veka, oko čije grobnice je formirano. Svojim arhitektonskim tkivom i urbanističkim planiranjem u simbiozi sa prirodnim okruženjem, prepoznatljivom estetikom stvorenom karakterističnim bojama i mističnom aurom povezanom sa sufijskom duhovnošću koja prožima ovo mesto, lokalitet objedinjuje geomorfologiju, arhitekturu i duhovnost. Veoma dugo inspiriše umetnike i nastavlja da privlači posetioce koji tragaju za duhovnim mirom.
19. Manastir Fra Mahatat (Tajland)
Unsplash/Graphic Node
Vat Fra Mahatat Voramahavihan (ili manastir Fra Mahatat), koji se nalazi u provinciji Nahon Si Tamarat na Tajlandskom poluostrvu, na uskom pojasu između Tihog i Indijskog okeana, predstavlja jedan od glavnih regionalnih budističkih centara još od svog osnivanja u 8. veku.
Zahvaljujući prekomorskim trgovačkim mrežama, manastir je bio pod uticajem različitih verskih i arhitektonskih tradicija, uključujući brahmanizam, hinduizam, mahajanski budizam i theravada budizam iz severoistočne Indije, centralne Jave, Šri Lanke i monsko područje južnog Mjanmara. Ovi uticaji integrisani su u njegove verske građevine, rituale i kulturne tradicije.
Njegovi posebni umetnički i arhitektonski izrazi ostvarili su širok i dugotrajan uticaj širom Tajlanda i jugoistočne Azije. Verske i lokalne tradicije u manastiru održavaju se više od 1.500 godina, uključujući hroničarsku tradiciju Nahon Si Tamarata, godišnju ceremoniju obavijanja Velikog relikvijara platnom i plesno-dramsku formu Nora.
20. Morski rezervat Akaba (Jordan)
Unsplash/OLIVER SCHWANEBERG
Akaba, područje na krajnjem severu Crvenog mora, obuhvata mozaik koralnih grebena, podvodnih livada morske trave i mezofotičkih grebena koji održavaju raznovrstan morski svet i ekološke procese.
Prepoznat kao najsverniji tropski sistem koralnih grebena na svetu, lokalitet je naročito poznat po koralima otpornim na temperaturne promene, koji su se tokom poslednjih 10.000 godina prilagodili morskim toplotnim talasima, visokom salinitetu i povišenim letnjim temperaturama.
Rezervat štiti značajne morske genetske resurse i podržava izuzetnu biološku raznovrsnost, uključujući više od 150 vrsta tvrdih korala, preko 500 vrsta riba i 1.000 vrsta mekušaca. Njegov endemizam korala ima globalni značaj, jer obuhvata približno 61 odsto svih endemskih vrsta tvrdih korala Crvenog mora, dok je više od 80 vrsta riba endemsko za Crveno more ili Akapski zaliv.
21. Migracioni pejzaž Boma–Badingilo (Južni Sudan)
TONY KARUMBA / AFP / Profimedia
Pod zaštitom Uneska od sada su i Nacionalni park Boma, Nacionalni park Badingilo, kao i okolne plavne ravnice i savanski predeli u Južnom Sudanu.
Smešteno na granici između močvarnog sistema Sad i Istočnosudanske savane, područje obuhvata prostran mozaik sezonski poplavljenih travnjaka, močvara, plavnih ravnica, šumskih predela i savana oblikovanih sezonskim padavinama i dinamikom poplava.
Ovi međusobno povezani ekosistemi održavaju jednu od najvećih preostalih migracija kopnenih sisara na svetu. Procenjuje se da se oko šest miliona belouhih kobova, tijanga i gazela mongala kreće preko ogromnog i uglavnom neometanog prostora kao odgovor na promene životne sredine.
Lokalitet odražava i značajnu kulturnu i jezičku raznolikost regiona, sa narodima Murle, Dinka, Nuer, Anjuak, Toposa i drugim etničkim grupama koje su vekovima, pa čak i milenijumima, čuvale ovaj pejzaž kroz stočarstvo, poljoprivredu i ribolov.
Dobro takođe pruža stanište važnim populacijama brojnih velikih sisara, uključujući nilsku lečvu, afričkog savanskog slona, afričkog divljeg psa, lava, leoparda, severoistočnoafričkog geparda i istočnoafričkog oriksa, kao i značajnim zajednicama močvarnih ptica, grabljivica i migratornih vrsta ptica.
Njegove izuzetne razmere, ekološka povezanost, raznovrsnost staništa i visok stepen očuvanosti omogućavaju opstanak ekoloških i bioloških procesa koji su postali sve ređi na globalnom nivou.
22. Nacionalni rezervat divljeg sveta Okifenoki (SAD)
Unsplash/Alla Kemelmakher
U jugoistočnoj Džordžiji i severoistočnoj Floridi nalazi se močvara Okifenoki, najveće nizijsko slatkovodno tresetište u suptropskoj zoni na svetu i jedan od najvećih i najočuvanijih ekosistema unutar Severnoameričke obalske ravnice, jednog od globalnih žarišta biološke raznovrsnosti.
Lokalitet obuhvata raznovrstan mozaik močvarnih područja, savana i šuma oblikovanih neprekidnim međusobnim delovanjem vode, požara, vegetacije i životinjskog sveta. Naizmenični procesi požara i padavina utiču na formiranje treseta, strukturu vegetacije i biodiverzitet.
Područje takođe sadrži značajne površine ugrožene savane dugolisnog bora (Pinus palustris), od kojih je danas sačuvano manje od tri odsto, a koje podržavaju veliku koncentraciju biljnih vrsta endemskih za ovaj region.
Njegove obimne naslage treseta predstavljaju važan arhiv paleoekološke istorije i ključan rezervoar ugljenika. Lokalitet podržava izuzetnu biološku raznovrsnost, uključujući najmanje 856 biljnih vrsta, 48 vrsta sisara, 238 vrsta ptica, 39 vrsta riba i 90 vrsta gmizavaca i vodozemaca, a takođe predstavlja važno stanište za migratorne ptice, ugrožene vrste i značajnu populaciju američkih aligatora.
23. Fosili Zapadnog Limfjorda (Danska)
James BROOKS / AFP / Profimedia
U području Zapadnog Limfjorda u severnom Jilandu u Danskoj, nalaze se litice Hanklit i Knudeklint, koje sadrže neke od najbolje očuvanih fosila riba na svetu.
Lokalitet predstavlja najstarije i najznačajnije mesto za razumevanje rane evolucije i diverzifikacije savremenih košljoriba nakon masovnog izumiranja na kraju krede.
Izuzetno bogat fosilni zapis očuvan je u naslagama bogatim dijatomejskom zemljom i slojevima vulkanskog pepela. On obuhvata period Paleocensko-eocenskog termalnog maksimuma (PETM) i kasniji period zahlađenja, pružajući jedinstvene dokaze o reakcijama živog sveta na velike klimatske promene.
Lokalitet sadrži brojne i izuzetno dobro očuvane morske i kopnene fosile, uključujući ribe, morske kornjače, ptice, insekte, biljke i mikrofosile, nudeći uvid u biosferu najranijeg eocena.
Na ovom području očuvano je između 25 i 29 redova riba i više od 80 vrsta riba, što dokumentuje evoluciju i prilagođavanje ranih modernih ribljih linija tokom периода brzih promena životne sredine.
24. Vadi Vuraja (Ujedinjeni Arapski Emirati)
Unsplash/Amalia Peigneux
Unutar planinskog lanca Hadžar, u emiratu Fudžaira, nalazi se Vuraja, jedan od najreprezentativnijih primera takozvanih pustinjskih vadija, odnosno suve rečne doline sa povremenim vodenim tokom.
Al Hadžar je prepoznat po svojoj izrazitoj ekološkoj posebnosti i velikom bogatstvu vrsta.
Vadi Vuraja je stanište za 1.099 registrovanih vrsta (883 životinjske i 216 biljnih), uključujući najmanje deset globalno ugroženih vrsta. To predstavlja približno polovinu svih kopnenih vrsta sisara i gotovo polovinu svih kopnenih vrsta gmizavaca zabeleženih u Ujedinjenim Arapskim Emiratima.
25. Šire područje planine Olimp (Grčka)
Unsplash/Michael Olsen
Planina Olimp nalazi se u severnoj Grčkoj i predstavlja najvišu planinu u zemlji.
Njena posebna mikroklima, nastala zahvaljujući blizini mora i naglom usponu terena, stvara izuzetnu raznovrsnost reljefa, klimatskih uslova i vegetacije.
U ovom pejzažu stari Grci smestili su prebivalište svojih dvanaest olimpijskih bogova, sa Zevsom kao vrhovnim vladarom, kao i Muze i Harite.
Zahvaljujući delima Hesioda i Homera, Olimp je postao centralna referentna tačka grčke mitologije širom grčkog i rimskog sveta, pretvorivši se u trajni simbol grčke civilizacije.
Lokalitet odlikuju upečatljivi reljefni oblici, uključujući glacijalne cirkove, krečnjačke litice, kraške vrtače i polja olistolita, dok oštri grebeni poput kompleksa Mitikas–Stefani i duboki kanjoni, poput klisure Enipeas, svedoče o kontinuiranoj neotektonskoj aktivnosti.
Planina Olimp služila je kao glacijalno utočište brojnim šumskim vrstama, a istovremeno predstavlja jedno od mediteranskih žarišta biljnog biodiverziteta i endemizma.
Komentari (0)