Faraoni, drevni gradovi i preci današnjih ljudi: Najznačajnija arheološka otkrića u 2025. godini
Komentari
07/01/2026
-18:25
Godina 2025. donela je niz značajnih otkrića koja će promeniti udžbenike istorije (i praistorije) i dati odgovore na pitanja o kojima su naučnici raspravljali generacijama.
Timovi iz Egipta, Norveške, Perua, Izraela i Azerbejdžana otkrivali su grobnice, hramove i artefakte koji svedoče o periodu između 6000. godine pre nove ere, pa sve do renesanse.
Predstavljamo vam najznačajnije od njih:
Otkrivena grobnica Tutmesa II
Jedno od najznačajnijih arheoloških otkrića 2025. godine bio je pronalazak grobnice Tutmesa II iz 18. dinastije vladara, prve faraonske grobnice iskopane nakon Tutankamonove 1922.
Zajedničkim radom egipatskih i britanskih arheologa, grobnica Tutmesa II pronađena je u području Tebe, zapadno od Luksora u čuvenoj Dolini kraljeva. Tim egipatskog Ministarstva turizma i antikviteta, koje je objavilo značajno otkriće, pronašao je glavnu strukturu grobnice i prolaz do nje 2022. godine, a od tada su iskopavanja nastavljena sa međunarodnim stručnjacima.
profimedia
Oni su najpre smatrali da je grobnica pripadala nekoj od kraljica, budući da se u relativnoj blizini nalaze i grobovi žena kralja Tutmesa III.
Međutim, kako su radovi odmicali, pronađeni su i novi dokazi koji ukazuju da je vlasnik grobnice bio kralj Tutmes II, a da ga je sahranila kraljica Hatšepsut, njegova supruga i polusestra.
Povezane vesti
Posude od alabastera pronađene u grobnici imale natpise sa Tutmesovim imenom i jasno su upućivale da je on "preminuli kralj", koji se tu nalazi.
Mumija je sada izložena, zajedno sa drugim vladarima u novootvorenom Muzeju egipatske civilizacije.
Mumije i posle pet milenijuma mirišu lepo
Čak i posle 5.000 godina provedenih u sarkofagu, mumificirana tela iz drevnog Egipta i dalje mirišu lepo, otkrili su naučnici u studiji čiji su rezultati objavljeni u časopisu Journal of the American Chemical Society u februaru 2025.
Istraživači koji su ispitali devet mumija utvrdili su da, iako postoje razlike u jačini njihovih mirisa, svi mogu da se opišu kao "drvenasti", "začinski" i "slatki".
Tanjug/AP/Nikola Nevenov
Naime, tokom procesa mumifikacije, drevni Egipćani su telo okruživali prijatnim mirisima kao važnim delom pripreme duha za ulazak u zagrobni život. Zbog toga su faraoni i pripadnici plemstva tokom mumifikacije premazivani uljima, voskovima i balzamima.
Istraživači sa Univerzitetskog koledža u Londonu (UCL) i Univerziteta u Ljubljani u Sloveniji morali su da "uhvate" miris iz unutrašnjosti sarkofaga, a da pritom ne naruše samu mumiju.
Značaj otkrića je i u tome što su merenje obavili bez uzimanja bilo kakvih fizičkih uzoraka, samo uz pomoć jedne cevčice.
Povezane vesti
Plan je da se miris rekonstruiše i potom na neki način predstavi javnosti u novom Egipatskom muzeju u Kairu.
Nova saznanja o poslednjim satima plovidbe Titanika
Tokom nekoliko godina, dve podmornice na daljinsko upravljanje, poznate kao "Romeo" i "Julija", istraživale su dno Severnog Atlantskog okeana kako bi napravio 3D snimak ostataka "Titanika".
Sada završen projekat, dao je odgovore na dugo postavljana pitanja o nesreći.
Povezane vesti
Više od jednog veka postojala je glasina da je prvi oficir Vilijam Mekmaster Mardok napustio svoj položaj, spašavajući sebe na račun drugih. Snimci mehanizma koji je korišćen za spuštanje čamaca za spasavanje u vodu pokazuju drugačiju priču, ukazujući da je Mardok obavljao svoje dužnosti sve do kraja.
Na palubi krme pronađen je i ventil koji je ostao otvoren, što ukazuje na to da je para još uvek kružila kroz sistem za proizvodnju električne energije. To je bila zasluga tima inženjera na čelu sa Džozefom Belom, koji su ostali do samog kraja da lože ugalj i obezbede struju i osvetljenje.
profimedia
Svi su poginuli u katastrofi, ali zahvaljujući njihovom herojstvu, spaseno je mnogo života.
Simulacija pokazuje da je udarac u ledeni breg bio blag, ali da je ostavio niz manjih rupa duž jednog uskog dela trupa.
Iako je bio projektovan da pluta čak i ako četiri vodootporna odeljka budu poplavljena, ispostavilo se da je led probio šest – što je bilo dovoljno da brod potone.
Rupe koje su se nakon udara pojavile na trupu vidljive su u simulaciji, ali se ne vide na samoj olupini, jer je taj deo zatrpan sedimentima.
Iako novi snimak donosi dragocene uvide o kobnoj noći, stručnjacima će biti potrebne godine da detaljno analiziraju svaki segment 3D modela.
Upotreba prvih alata
U martu je u časopisu Nature objavljena studija u kojoj je opisano otkriće najstarijih pronađenih alata od kosti, starih 1,5 miliona godina.
Arheolozi su u severnoj Tanzaniji otkrili zbirku koštanih alata koje su drevni ljudski preci oblikovali milion godina pre, od ranije poznatih primeraka.
MAURICIO ANTON/Sciencephoto/Profimedia
Ukupno 27 fragmenata kostiju udova, uglavnom od nilskih konja i slonova, pokazuje tragove oštrenja i oblikovanja, verovatno uz pomoć kamenih alatki. Neke od kostiju dugačke su i do gotovo 38 centimetara.
Koštani alati, koji su svi, čini se, sistematski izrađivani u istom stilu, pronađeni su u klancu Olduvaj u Tanzaniji gde su i ranije iskopavani artefakti povezani s ranim homininima – ljudskim precima koji su hodali uspravno.
Istraživači smatraju da ovi alati predstavljaju dokaz da su hominini još u davnoj prošlosti bili sposobni za apstraktno razmišljanje, odnosno za kritičko mišljenje kroz prepoznavanje obrazaca i povezivanje pojmova.
Majanski kompleks u Gvatemali
Arheolozi iz Gvatemale i Slovenije otkrili su ostatke majanskog grada starog gotovo 3.000 godina u ranije malo istraženim delovima parka Uaksaktun, sa piramidama i spomenicima koji ukazuju na njegov značaj kao važnog ceremonijalnog centra.
profimedia
Grad nazvan Los Abuelos (na španskom "Deda i baba") nalazio se oko 21 kilometar od važnog arheološkog nalazišta Uaksaktun, u severnoj oblasti Peten u Gvatemali.
Datira iz takozvanog srednjeg preklasičnog perioda, od oko 800. do 500. godine pre nove ere i veruje se da je bio "jedan od najstarijih i najvažnijih ceremonijalnih centara" civilizacije Maja u džungli Petena, blizu granice s Meksikom.
Grad je dobio ime po dve skulpture pronađenih na lokalitetu, koje su najverovatnije povezane sa drevnim ritualnim praksama obožavanja predaka.
Zauzima površinu od oko 16 kvadratnih kilometara, a u blizini su i piramida visoka 33 metra, murali iz preklasičnog perioda i jedinstveni sistem kanala.
U aprilu su naučnici otkrili i oltar star 1.000 godina iz drevne teotihuakanske kulture Meksika u Tikalu, drugom lokalitetu u oblasti Peten.
To otkriće protumačeno je kao dokaz povezanosti između dve predhispanske kulture, koje su živele oko 1.300 kilometara udaljene jedna od druge.
Najveće otkriće gvozdenih ingota u Evropi
Za samo dva dana istraživanja uz reku Savu, u Posavskom kantonu Bosne i Hercegovine, arheolozi su otkrili dosad nezabeležen broj bipiramidalnih ingota, retkih poluproizvoda u obradi gvožđa, za koje se veruje da su stari više od 2.000 godina.
Ranije su stručnjaci retko uspevali da nađu tako stare bipiramidalne gvozdene ingote, a lokalitet u Posavini do sada je najbogatiji izvor ovih artefakata u celoj Evropi, a o njemu su pisali i mnogi svetski mediji, među kojima i Arkeonews.
Zasluge za otkriće u velikoj meri pripadaju Peru Matkiću, lokalnom zaljubljeniku u istoriju i saradniku muzeja, koji je prvi pažljivo sakupio fragmente i fotografije poslao stručnjacima u Vinkovcima. Značaj nalazišta ubrzo je postao očigledan, pa su reagovali i profesionalni arheolozi.
Ingoti su bili karakteristični za prelazni period iz Letenske kulture u rimsko doba, a datiraju iz 1. ili 2. veka pre nove ere.
Po svemu sudeći je vredan tovar prevožen rekom potonuo u Savi, možda zbog oluje ili sukoba. Prevozno sredstvo je nestalo, ali su teški ingoti ostali na dnu sve do 2025.
Arheolozi nagoveštavaju da prava uzbuđenja tek počinju. Hemijska analiza će otkriti poreklo metala – moguće iz drevnih rudnika – i pružiti uvid u trgovačke puteve koji su povezivali Bosansku Posavinu sa centralnom Evropom još pre dolaska Rimljana.
Stručnjaci veruju da bi ovo otkriće moglo da promeni istorijsko shvatanje uloge Bosanske Posavine, pozicionirajući je kao važan centar trgovine i ekonomskih aktivnosti u antičkom dobu, daleko značajniji nego što se ranije mislilo.
Konačno smo saznali kako izgledaju Denisovci
Denisovci, misteriozna grupa drevnih ljudi poznata do sada samo po DNK, konačno su "dobili lice". Ojaomei Fu sa Instituta za paleontologiju i paleoantropologiju kičmenjaka u Pekingu i njeni saradnici potvrdili su da lobanja iz severoistočne Kine, poznata kao "Čovek zmaj" (Homo longi), pripada Denisovcima.
profimedia
Ovo potvrđuje prethodna nagađanja da su pripadnici ove vrste bili krupni i snažni ljudi, težine oko 100 kilograma mišićne mase. Prvi Denisovac je otkriven 2010. u pećini Denisova u Altajskim planinama, kada je deo kosti prsta. DNK je pokazala da nije u pitanju ni moderni čovek, ni neandertalac, već nepoznata vrsta. Genetička ispitivanja takođe su otkrila da su se mešali sa modernim ljudima, pa danas stanovnici Jugoistočne Azije i Melanezije nose do pet procenata njihove DNK.
Potraga za fosilima Denisovaca dovela je do nekoliko značajnih nalaza, uključujući donju vilicu iz pećine Bajšija Karst na Tibetanskoj visoravni i vilicu iz Pengu kanala kod Tajvana. Međutim, fosili su bili suviše mali, a do sada nije rađeno ispitivanje iz krupnijih uzoraka.
Fu i njen tim uspeli su da dobiju 95 proteina iz harbinske lobanje i mitohondrijalnu DNK iz zubne gleđi, što je potvrdilo da je reč o Denisovcu. Ovaj fosil, opisan još 2021. i zvan Homo longi, izuzetno je krupan, sa zadebljanjem na čeonoj kosti i mozgom slične veličine kao kod modernih ljudi.
Otkriće potvrđuje da su Denisovci bili veliki ljudi – veći čak od Neandertalaca, koji su dugo smatrani "krupnim precima". Lobanja iz Harbina stara je najmanje 146.000 godina i pripada starijoj grupi Denisovaca, dok fosili novijih populacija još nisu dovoljno proučeni.
Veličanstveni grad Inka
U arheološkoj zoni Karal, u Peruu, arheolozi su u julu otkrili grad star više od 3.500 godina, koji je bio strateško mesto za trgovinu između pacifičke obale, Anda i Amazona.
Grad je otkriven nakon osam godina istraživanja koje je sprovela peruanski arheolog Rut Šadi.
Prinstscreen YouTube/LaVanguardia
Nazvan Penjiko, grad je osnovan između 1800. i 1500. godine pre nove ere i uglavnom je služio kao trgovinski prolaz između pacifičke obale, Anda i Amazona.
Bio je smešten na strateškom mestu za trgovinu i razmenu sa susednim zemljama.
Snimci dobijeni uz pomoć dronova omogućili su prepoznavanje 18 monumentalnih struktura u gradu, među kojima se izdvajaju ceremonijalni hramovi i stambeni kompleksi.
U jednoj od sala, pronađeni su crteži "pututusa", vrste drevne trube čiji je zvuk, koji se mogao čuti sa velike udaljenosti, služio za najavu okupljanja ili važnih događaja.
U sali su se takođe nalazile skulpture koje prikazuju ljudske i životinjske figure, ogrlice napravljene od perli i školjki, kao i mnogi drugi ceremonijalni predmeti.
Komentari (0)