Veliko arheološko otkriće: Masovna grobnica kod Hrtkovaca svedoči o "strateškom nasilju" među ljudima kamenog doba

Komentari

Veliko arheološko otkriće: Masovna grobnica kod Hrtkovaca svedoči o "strateškom nasilju" među ljudima kamenog doba - Copyright Youtube/Georadar MALA/Screenshot

Autor: Live Science

24/02/2026

10:19

veličina teksta

Aa Aa

Međunarodni tim arheologa analizirao je masovnu grobnicu na arheološkom lokalitetu Gomoglava u blizini današnjih Hrtkovaca u sremskom okrugu, a njihov izveštaj objavljen je u prestižnom naučnom časopisu "Nature Human Behaviour".

U grobnici se nalaze osmrtni ostaci žena i dece brutalno ubijenih pre 2.800 godina, a ovaj lokalitet mogao bi biti ključan za razumevanje strateškog masovnog nasilja u ranom gvozdenom dobu, navode istraživači u novoj studiji.

Prvobitno osnovana kao naselje na obali Save u šestom milenijumu pre nove ere, Gomolavu su tokom vekova više puta koristile i stalno naseljene i nomadske kulturne grupe. Do devetog veka pre nove ere, polunomadske zajednice u Karpatskom basenu počele su da se okupljaju oko lokaliteta poput Gomolave, što je izazivalo tenzije oko korišćenja i vlasništva nad zemljom.

Lokalitet se "nalazio na fizičkom, političkom i konceptualnom buretu baruta, a posledice tih novih interakcija bile su smrtonosne, naveli su istraživači u radu objavljenom u ponedeljak (23. februara), prenosi LiveScience.

Istraživači su se fokusirali na manju masovnu grobnicu na Gomolavi, prečnika svega 2,9 metara i dubine 0,5 metara, a oko grobne jame otkrili su rupe u koje su bili zabodeni stubovi, što ukazuje da je postojala neka vrsta obeležavanja mesta ukopa. U jami su pronađene i keramičke posude, mali bronzani predmeti, kao i kosti gotovo 100 životinja, uključujući i kompletan skelet mladog govečeta na samom dnu grobnice.

Međutim, kada su istraživači počeli da proučavaju 77 ljudskih skeleta iz jame, ustanovili su da je više od 70 posto skeleta pripadalo ženama, a da je 69 posto od ukupnog broja sahranjenih bilo maloletno.

"Dominacija žena i mlađih osoba u masovnoj grobnici na Gomolavi izuzetna je u evropskoj praistoriji", navode autori studije.

"Brutalno, namerno i efikasno" nasilje

Arheolozi su takođe pronašli opsežne dokaze o namernim, nasilnim i smrtonosnim povredama glave, nastalim "u neposrednom kontaktu i posebno udarcima tupim predmetima, koji su mogli poticati od različitih oruđa ili oružja". S obzirom na položaj povreda, napadači su možda bili znatno viši od žrtava ili su se nalazili na konjima, navodi tim.

"U celini, obrazac ukazuje na teško nasilje koje je bilo brutalno, namerno i efikasno", napisali su istraživači.

Kako bi saznali više o žrtvama, istraživači su analizirali njihov DNK. Rezultati su pokazali da je samo mali broj od 77 osoba bio u bliskom biološkom srodstvu, što sugeriše da ubistvo nije bilo posledica napada na naselje proširenih porodica. Analiza odnosa izotopa stroncijuma u zubnoj gleđi, hemijske varijante koja zavisi od geografskog porekla, pokazala je i da je više od trećine osoba odraslo van regiona Gomolave.

"Jasno je da je reč o heterogenoj grupi pojedinaca", izjavila je za Live Science vodeća autorka studije Linda Fibiger, bioarheološkinja sa Univerziteta u Edinburgu. Gomolava je bila "mesto na kojem su sahranjivane pretežno žene i deca koja su u tom trenutku brutalno ubijena", navela je ona.

Ipak, razlog masovnog nasilja i dalje ostaje nejasan.

U devetom veku pre nove ere, brojna kulturna društva kretala su se i naseljavala širom Karpatskog basena. Taj priliv stanovništva, zajedno s tenzijama između mobilnog i sedelačkog načina života, možda je stvorio "potencijalno eksplozivnu kombinaciju suprotstavljenih ideologija o korišćenju i vlasništvu nad zemljom", napisali su istraživači. Te napetosti mogle su dovesti do prisilnih migracija ili raseljavanja određenih grupa, zarobljavanja i ubijanja pojedinih zajednica, kao i razmene žena i dece putem brakova ili starateljstva.

"Ne postoji ništa osteološki niti arheološki što bi ukazivalo na to da su ove osobe bile zarobljene i zadržane neko vreme. To je promena u strukturi naseljavanja, korišćenju zemljišta i najverovatnije pratećim strukturama moći", rekla je Fibiger.

Cilj - prekidanje genealogije

Druga masovna grobnica otkrivena je na Gomolavi još 1954. godine. U toj jami su takođe pronađeni pretežno ženski skeleti, kao i kosti životinja, metalni predmeti i keramika iz istog perioda.

Obe masovne grobnice možda su bile zamišljene kao neka vrsta trezora za dragocene predmete i ljudske ostatke. Žene i deca bili su od ključnog značaja za opstanak tih zajednica, zbog čega autori zaključuju da su njihova ubistva bila usmerena na prekidanje genealogije.

"Sagledani zajedno, čin ubijanja, pogrebni ritual i podignuti spomenik ukazuju na niz postupaka s ciljem da se nasilno razreši ili eliminiše sukob i ponovo uspostavi ravnoteža moći unutar ili između zajednica", navode istraživači, što je rezultiralo "masovnim nasiljem i demonstracijom moći u praistorijskoj Evropi".