Danas je Sveta Petka: Kako su njene mošti stigle u Srbiju i kakvu je ulogu u tome imala kneginja Milica
Komentari
Dodajte Euronews kao željeni izvor na Google-u
Srpska pravoslavna crkva danas, 27. oktobra, obeležava praznik Prepodobne mati Paraskeve, u narodu poznate kao Sveta Petka, jedne od najpoštovanijih svetiteljki među pravoslavnim vernicima.
Petkovdan je jedna od najrasprostranjenijih krsnih slava u Srbiji, a Sveta Petka se posebno poštuje kao zaštitnica žena, bolesnih i siromašnih. Vernici joj se u molitvama obraćaju tražeći zdravlje, pomoć u nevolji i zaštitu porodice, dok je naročito rasprostranjeno verovanje u njenu pomoć kod očnih bolesti. Njeno ime potiče od grčke reči "paraskeva", koja znači petak, po čemu je u srpskom jeziku dobila ime Petka. Kult ove svetiteljke duboko je ukorenjen u srpskoj tradiciji, ali i u Grčkoj, Bugarskoj, Rumuniji i drugim pravoslavnim zemljama Balkana, zbog čega se u različitim sredinama naziva i Petka Balkanska, Srpska, Grčka, Bugarska, Rumunska, Epivatska, Beogradska ili Trnovska.
Život, iskušenja i smrt
Prema crkvenom predanju, Sveta Petka rođena je u Epivatu, nedaleko od Carigrada, u porodici imućnih i pobožnih hrišćana. Od detinjstva je bila posvećena veri, molitvi i pomaganju siromašnima, a na njen duhovni put uticalo je i hrišćansko vaspitanje u porodici. Njen stariji brat Jevtimije zamonašio se uz blagoslov roditelja, a kasnije postao episkop Maditski. Nakon smrti roditelja, Petka je napustila rodni kraj i otišla u Carigrad, gde je, prema žitiju, pet godina provela pri crkvi Pokrova Presvete Bogorodice u Iraklijskom predgrađu, a potom se uputila u Palestinu da bi obišla sveta mesta povezana sa životom Isusa Hrista, nakon čega se povukla u Jordansku pustinju, gde je godinama živela u molitvi, postu i podvižništvu.
SPC
Predanje govori da se Sveta Petka pred kraj života vratila u rodni Epivat, nakon što joj se, dok se molila, javio anđeo i poručio da je došlo vreme da se vrati u svoj kraj. Po povratku je, međutim, više niko nije prepoznavao, jer je iz rodnog mesta otišla mnogo godina ranije, a nije imala blisku rodbinu. Nastavila je da živi skromno, posvećena radu i molitvi, sve do smrti. Prema crkvenom predanju, sahranjena je izvan groblja, jer su je sugrađani smatrali strankinjom. Poštovanje ove svetiteljke proširilo se nakon događaja koji su usledili posle smrti, kada su njene mošti pronađene i prepoznate kao svetinja. Na ikonama se Sveta Petka prikazuje u monaškoj odeždi, sa krstom u rukama.
Mošti Svete Petke
Istorija moštiju Svete Petke vezana je za više gradova i vladara, a njihovo prenošenje kroz vekove doprinelo je širenju njenog kulta širom pravoslavnog sveta. Prema jednom predanju, bugarski car Jovan Asen zatražio je 1238. godine od krstaša mošti svetiteljke i preneo ih u Trnovo, tadašnju bugarsku prestonicu. Posle osmanskog osvajanja Trnova, mošti su prenete u Vlašku, a potom je kneginja Milica izmolila od sultana Bajazita da budu prenete u Srbiju. U vreme despota Stefana Lazarevića bile su povezane sa Beogradom i prostorom današnjeg Kalemegdana, gde su vernici dolazili na molitvu. Kada su Osmanlije 1521. godine osvojile Beograd, mošti su odnete u Carigrad, gde su, prema predanju, poštovane i među hrišćanima i među muslimanima. Konačno su 1641. godine, zalaganjem moldavskog vojvode Vasilija Lupula, prenete u grad Jaši, u današnjoj Rumuniji, gde se i danas čuvaju i gde dolaze brojni hodočasnici.
SPC
U Beogradu se kult Svete Petke posebno vezuje za kapelu na Kalemegdanu, podignutu uz izvor vode za koju se u narodu veruje da ima isceliteljsku moć, naročito kada je reč o očnim bolestima. Na tom mestu vernici se okupljaju tokom cele godine, a posebno na praznik svetiteljke, kada dolaze da se pomole, zapale sveće i ponesu svetu vodu. U kapeli se, kao velika svetinja, čuva i deo moštiju Svete Petke, mali prst svetiteljke. Današnja kapela izgrađena je 1937. godine prema projektu arhitekte Momira Korunovića, na mestu starijeg svetilišta. U blizini se nalazi i crkva Ružica, koja se takođe vezuje za istoriju srednjovekovnog Beograda i vreme despota Stefana Lazarevića. Prema podacima iz crkvenih izvora, Svetoj Petki posvećeno je oko 250 crkava u eparhijama SPC, što svedoči o rasprostranjenosti njenog kulta u srpskom narodu.
Praznik Prepodobne mati Paraskeve obeležava se 27. oktobra, dok se 8. avgusta u crkvenom kalendaru pominje prenos njenih moštiju. Tog dana proslavlja se i Sveta mučenica Paraskeva Rimska, koja je živela u drugom veku i stradala zbog hrišćanske vere. Iako je reč o dve različite svetiteljke istog imena, u narodu se praznik koji se vezuje za prenos moštiju Svete Petke naziva i Sveta Petka Trnova.
Povezane vesti
Bonus video:
Komentari (0)