Dok su sve oči uprte u Iran, Kina gradi ostrvo: Veće je od Central parka i može promeniti geopolitičku sliku Azije

Na Parcelskim ostrvima niče najnovije, i jedno od najvećih, kinesko veštačko ostrvo u spornim vodama Južnog kineskog mora.

Satelitski snimci prikazuju desetine bagera koji usitnjavaju morsko dno i korale, a zatim taj sediment ispumpavaju na greben kako bi formirali kopno. Kina je već prokopala kanal za ulazak velikih brodova u lagunu. Pojas grebena koji je pre bio samo četiri meseca bio pod vodom, danas već ima izgrađene objekte, helidrom i nekoliko pristaništa.

Ovi radovi signaliziraju oživljavanje kineske kampanje izgradnje veštačkih ostrva i podižu tenzije na jednom od ključnih svetskih plovnih puteva.

Geostrateška dominacija pod velom tišine

Tokom poslednjih nekoliko meseci, Peking je tiho i brzo gradio ostrvo u spornim vodama nadomak obale Vijetnama. Cilj je jasan: učvršćivanje dominacije nad rutom kojom prolazi ogroman deo svetske trgovine. Kina polaže pravo na oko 90 odsto Južnog kineskog mora, uključujući i delove koje svojataju države jugoistočne Azije.

Satelitski podaci koji datiraju od novembra prošle godine pokazuju da su kineski bageri formirali ostrvo u obliku polumeseca na Antlopskom grebenu, koji je deo Paracelskih ostrva – arhipelaga oko kojeg se spore Kina, Tajvan i Vijetnam.

Do aprila ove godine, konture ostrva su jasno definisane, a vidljivi su i neasfaltirani putevi. Površina ostrva je već sada skoro dvostruko veća od Central parka u Njujorku, a izgradnja je i dalje u punom jeku.

Vojno utvrđenje usred okeana

Analitičari upozoravaju da će, s obzirom na veličinu i brzinu širenja, Antilopski greben verovatno postati jedna od najvećih kineskih vojnih ispostava u regionu. Ovakva ostrva obično služe kao baze za smeštaj vazdušnih pista, radarskih sistema, opreme za elektronsko ratovanje i bunkera za rakete.

Ove baze omogućavaju kineskoj mornarici i vazduhoplovstvu da operišu daleko od matičnog kopna, a koriste ih i kineska obalska straža i tzv. "pomorska milicija", odnosno hiljade civilnih ribarskih brodova koji pomažu Pekingu u nametanju prisustva u ovim vodama.

Iznenađenje za međunarodnu zajednicu

Credit: Pictures From History / akg-images / Profimedia

Povratak masovnoj izgradnji iznenadio je stručnjake, jer se smatralo da je Kina, nakon intenzivnog perioda između 2013. i 2017. godine, uglavnom završila sa ovakvim projektima.

"Strateška logika trenutno nije sasvim očigledna", kaže za "Njujork tajms" Harison Pretat, zamenik direktora Inicijative za transparentnost azijskog pomorstva (CSIS). "Postojao je osećaj da im više ništa slično nije potrebno".

Između 2013. i 2017. godine, Kina je izgradila ili proširila više od 20 vojnih ispostava. Ta kampanja, bez presedana po obimu i brzini, izazvala je osude međunarodne zajednice i narušila odnose Kine sa susedima i Sjedinjenim Američkim Državama.

Pretat sugeriše da bi najnovija izgradnja mogla biti odgovor na aktivnosti Vijetnama, koji je poslednje dve godine nasipao zemlju na ostrvima pod svojom kontrolom. Ipak, važniji faktor bi mogao biti stav Vašingtona. Za razliku od svojih prethodnika, predsednik Tramp deluje manje fokusirano na odvraćanje Kine od militarizacije Južnog kineskog mora.

"Postavlja se veće pitanje: da li u Pekingu misle da im ovo može proći bez posledica?", dodaje Pretat.

Odgovor Pekinga i protesti Hanoja

Dok Vijetnam, koji smatra Paracelska ostrva svojom teritorijom, protestuje i naziva kinesku izgradnju "potpuno ilegalnom i nevažećom", Peking ostaje pri svome. Portparol kineskog Ministarstva spoljnih poslova Lin Đijan, izjavio je prošlog meseca da je cilj izgradnje isključivo "poboljšanje uslova za život i rad na ostrvima i razvoj lokalne ekonomije".

Međutim, poređenje sa bazama poput grebena Mičif ili Subi, koji imaju piste od preko 3.000 metara, ukazuje na to da će Antilopski greben imati prevashodno vojnu svrhu, čime se mapa moći u Južnom kineskom moru ponovo iscrtava.