Ko su jemenski Huti? Uz Hezbolah iz Irana i Hamas iz Pojasa Gaze predstavljaju "osovinu otpora"

Nedavni napadi jemenskih Huta na saudijske tankere u Crvenom moru produbili su strahove od širenja sukoba na Bliskom istoku, ali i zatvaranja tesnaca Bab el-Mandeb, strateški važnog pomorskog pravca kroz koji prolazi 12 odsto ukupne svetske trgovine. Huti su šiitski oružani pokret iz Jemena; uz Hezbolah iz Libana i Hamas iz pojasa Gaze predstavljaju takozvanu "osovinu otpora" pod kontrolom Irana.

Ovaj pokret osnovao je Husein al-Huti 1992. godine u severnoj provinciji Sada, a cilj pokreta bila je zaštita Zaida, sledbenika šiitskog islama izloženih saudijskom i vehabijskom uticaju. Nakon američke invazije na Irak 2003. godine, pokret se radikalizovao, a godinu dana kasnije Huti podižu oružani ustanak nezadovoljni marginalizacijom od strane jemenskog predsednika Alija Abdula Hasana.

Vladine snage iste godine ubijaju Huseina al-Hutija, po kojem je ovaj pokret dobio ime. A odjeci arapskog proleća 2011. godine osetili su se i u Jemenu: Huti su uličnim protestima srušili dugogodišnjeg predsednika Saleha, što je izazvalo slabljenje vladinih snaga podržanih od Saudijske Arabije.

U septembru 2014. izbija građanski rat u kojem ovaj pokret zauzima prestonicu Sanu. U martu 2015. Saudijska Arabija i Ujedinjeni Arapski Emirati pokreću vojne operacije protiv Huta, čime građanski rat u Jemenu dobija i regionalni karakter.

A Huti su izdržali udare zahvaljujući finansijskoj i vojnoj pomoći Irana, i zadržali su kontrolu nad gusto naseljenim severozapadnim delom zemlje u kojem živi čak 60% ukupne populacije Jemena, a u kojem se nalaze prestonica Sana i strateški važan lučki grad Hodejda, koji je ključna logistička tačka za snabdevanje Huta iranskim oružjem, hranom i humanitarnom pomoći.

AP Photo/Osamah Abdulrahman

Međunarodno priznata vlast pod patronatom Rijada kontroliše naftom bogati istočni deo zemlje, a na jugu, oko Adena, nalaze se separatisti koji teže obnovi nezavisnog južnog Jemena, a na jugu su takođe prisutne i snage nacionalnog otpora koje predstavljaju moćnu sekularnu i provladinu vojnu koaliciju u borbi protiv Huta.

Ovaj pokret danas kontroliše obalu Crvenog mora i strateški važan tesnac Bab el-Mandeb, kroz koji prolazi čak 12 odsto ukupne svetske trgovine.

Njihov glavni arsenal čine protivbrodske rakete, morske mine, ali i dronovi samoubice. Napadima na komercijalne brodove i tankere Huti direktno utiču na lance snabdevanja i cenu robe širom sveta. Ovaj pokret napadao je brodove u blizini Bab el-Mandeba i nakon izbijanja rata između Izraela i Hamasa u oktobru 2023. godine, a nedavno su napali saudijske tankere, ali i saudijsku kopnenu infrastrukturu, čime je prekinuto neformalno primirje između Rijada i Huta.