Cene nafte pokazuju veliku volatilnost zbog rata na Bliskom istoku
Komentari
09/03/2026
-23:31
Cene nafte pokazuju veliku volatilnost zbog rata na Bliskom istoku i neizvesnosti oko trajanja zatvaranja ključnog Ormuskog moreuza, navodi se u najnovijem broju biltena Makroekonomske analize i trendovi (MAT) u izdanju Ekonomskog instituta u Beogradu i Privredne komore Srbije.
Efekti ratnih dejstava i problemi u snabdevanju su se vrlo brzo odrazili na cenu nafte, tako da se cena fjučersa Brent nafte u ponedeljak ujutro kretala oko 107 dolara po barelu (dan pre izbijanja sukoba je bila 72 dolara), što je najviša cena od marta 2024.
U nedelju je 28. februara osam zemalja OPEC+, uključujući Saudijsku Arabiju i Rusiju, postiglo dogovor da u aprilu povećaju proizvodnju za 206.000 barela dnevno, što je značajno više od 137.000 barela koliko je ranije bilo planirano.
Autorka Sanja Filipović navodi da je nezahvalno procenjivati u kojoj meri će ovaj porast proizvodnje doprineti stabilizaciji tržišta.
Ukoliko se trenutni rast cena nafte stavi u kontekst trenda cena nafte u dužem vremenskom periodu, može se zaključiti da su skokovi cena nafte, koji su izazvani geopolitičkim šokovima i privremenim poremećajima u snabdevanju, bili kratkotrajnog karaktera.
Podsećanja radi, tokom napada Izraela i Sjedinjenih Američkih Država na Iran u periodu 13-24. juna 2025. godine, cena Brent nafte je porasla sa oko 65 dolara na oko 80 dolara.
Istorijski posmatrano, ratni sukobi predstavljaju jedan od najvažnijih uzroka naglih i dugotrajnih skokova cena nafte, naročito kada su povezani sa regionima ključnim za globalnu proizvodnju i transport energenata.
Povezane vesti
Iran predstavlja jednog od ključnih aktera na svetskom energetskom tržištu zahvaljujući kombinaciji velikih rezervi fosilnih goriva, izvoznog potencijala i strateški značajnog geografskog položaja.
Prema dostupnim procenama, Iran poseduje oko 10 odsto svetskih rezervi nafte i svrstava se među pet vodećih zemalja po tom osnovu.
Istovremeno, sa oko 34 triliona kubnih metara prirodnog gasa, Iran raspolaže drugim najvećim rezervama gasa na svetu, odmah nakon Rusije.
Poseban značaj ima gasno polje South Pars (zajedničko sa Katarom), koje predstavlja jedno od najvećih nalazišta prirodnog gasa na globalnom nivou.
Kao članica OPEC-a, Iran učestvuje u koordinaciji proizvodnje nafte i time ima potencijal da utiče na globalnu ponudu i stabilnost cena.
Pre uvođenja međunarodnih sankcija, zemlja je proizvodila oko 3,8 - 4,0 miliona barela nafte dnevno, dok je izvoz dostizao više od 2,5 miliona barela dnevno.
Sankcije su značajno smanjile ove kapacitete, ali se procenjuje da Iran ima mogućnost da relativno brzo poveća proizvodnju za 1–1,5 miliona barela dnevno u slučaju normalizacije međunarodnih odnosa, što bi imalo direktan uticaj na globalne cene energenata.
Povezane vesti
Geostrateški značaj Irana dodatno proizilazi iz njegove pozicije uz Ormuski moreuz, kroz koji prolazi oko 20 odsto svetske potrošnje nafte, kao i značajan deo globalne trgovine tečnim prirodnim gasom (LNG).
Ovaj pomorski prolaz predstavlja najvažniju energetsku transportnu rutu na svetu, jer povezuje proizvođače iz Persijskog zaliva sa globalnim tržištima u Evropi i Aziji.
Svaka nestabilnost u ovom regionu, uključujući političke tenzije, vojne incidente ili sankcije ima neposredan efekat na rast premije rizika, transportne troškove i volatilnost cena nafte na svetskom tržištu.
Pored toga, Iran ima bogata nalazišta uranijuma, kao i nalazišta više od 60 minerala, što ga svrstava u red najbogatijih zemalja po rudnom bogatstvu.
Zahvaljujući kombinaciji velikih rezervi, proizvodnog potencijala, geostrateškog položaja koji Iranu omogućava kontrolu ključne transportne rute i politički uticaj u regionu Persijskog zaliva, Iran predstavlja jednog od najvažnijih faktora (ne)stabilnosti svetskog energetskog tržišta.
Komentari (0)