"Grad 1.001 crkve": Impresivni svedok istorije na međi između Jermenije i Turske

Koji grad ima najviše crkava i hramova? Rim, Jerusalim i Istanbul nameću se kao mogući kandidati, ali, ako je verovati legendama, titula bi pripala mestu za koje verovatno nikada niste čuli: gradu Ani.

Poznat i kao "Grad 1.001 crkve", nalazi se na granici između Turske i Jermenije, četrdesetak kilometara istočno od turskog grada Karsa. Iako nije poznato kada je osnovan, prvi put se pominje u zapisima jermenskih hroničara iz 5. veka nove ere, kao tvrđava kuće Kamsarakan, ugledne plemićke porodice parćanskog porekla. Četiri veka kasnije, Ani je pao u ruke rivalske dinastije Bagratuni, koja ga je 961. godine proglasila prestonicom svog kraljevstva.

Ozkan Bilgin / AFP / Profimedia

Tokom narednih vekova, vlast nad Anijem prelazila je sa jedne civilizacije na drugu, a godine 1046. grad je postao deo Vizantijskog carstva. Potom su ga osvajali, njime vladali i naseljavali Gruzini, Šadadidi, Mongoli i osmanski Turci. Razaran zemljotresima, Grad 1.001 crkve potpuno je napušten početkom 18. veka, kada su poslednji preostali monasi odlučili da svoje manastire presele na druga mesta.

Mnoge gradske crkve podignute su 992. godine, kada je vrhovno rukovodstvo Jermenske apostolske crkve, sledila primer dinastije Bagratuni i preselila svoje sedište u Ani. Kao mesto od političkog, ali i verskog značaja, nekadašnja tvrđava brzo se širila. Do kraja veka broj stanovnika premašio je 100.000 ljudi. Ali da li je zaista bilo toliko crkava?

ArtNet piše da naziv "Grad 1.001 crkve" ne treba shvatiti doslovno. Najverovatnije je reč o preuveličavanju, slično kao što se Venecija naziva "Gradom hiljadu mostova" (a zapravo ih ima oko 400). To, međutim, ne znači da stvaran broj crkava u Aniju nije impresivan. Naprotiv, posetioci iz 17. veka, kada je grad već bio daleko od svog zlatnog doba, ostavili su svedočanstva o oko 200 sakralnih građevina.

Odyssey-Images / Alamy / Profimedia

Danas je taj broj nešto manji. Od kada su krajem 19. veka započeta arheološka iskopavanja, pronađeni su ostaci nešto više od 40 objekata, uključujući kapele i mauzoleje. Najimpresivnija među njima je Katedrala u Aniju, sagrađena 1001. godine po nalogu bagratunskog kralja Gagika I.

Dimenzija oko 34 puta 22 metra i visine od približno 24 metra, projektovao ju je isti arhitekta koji je pomogao u sanaciji kupole Aja Sofije u Istanbulu, nakon što je oštećena u zemljotresu 989. godine.

Ozan KOSE / AFP / Profimedia

Nedaleko od Katedrale nalazi se Crkva Hrista Spasa izgrađena 1035. godine sa kupolama i arkadama, od kojih je sačuvana samo polovina, i to prema verovanju baš ona koja je čuvala delić krsta na kojem je raspet Isus Hristos.

Vredi pomenuti i Crkvu Svetog Grigorija, poznatu i kao Abughamrenc, kupolastu, dvanaestougaonu kapelu sa slepim arkadama, povezanu sa podzemnim mauzolejem. Veruje se da su se u tom mauzoleju nalazili posmrtni ostaci kneza Grigorija Pahlavunija, poslednjeg jermenskog vladara u Aniju pre dolaska Vizantinaca.

Ani je impresivno očuvan, imajući u vidu burnu istoriju lokaliteta, kao i dugotrajne tenzije između Turske i Jermenije. Kroz ratove, zemljotrese i granične sporove, Grad 1.001 crkve je opstajao. Godine 2016. proglašen je za UNESCO-vu svetsku baštinu, čime su njegove ruševine sačuvane za buduće generacije.