Krvavi put: Potresna priča o srpskim zarobljenicima u Norveškoj tokom Drugog svetskog rata

Tokom Drugog svetskog rata hiljade srpskih zarobljenika deportovano je na krajnji sever Evrope, gde su u ekstremnim uslovima radili na izgradnji puteva i železnice. Većinu su činili Srbi sa prostora današnje Hrvatske i Bosne i Hercegovine, dok su manji broj predstavljali stanovnici Kikinde i severnog Banata. Taj put, obeležen glađu, hladnoćom i brutalnošću stražara, u kolektivnom sećanju ostao je poznat kao **Krvavi put**. O stradanju zarobljenika govori dokumentarni film **Od Kikinde do Narvika – Krvavi put**, koji čuva sećanje na žrtve i pokazuje da Norvežani i decenijama kasnije pamte njihovo stradanje. Film je nedavno premijerno prikazan u Lozionici, a o ovoj važnoj temi govorili su Marko Martinović, kustos Muzeja žrtava genocida, i Miloš Pušara, v.d. direktora Narodnog muzeja u Kikindi.

Martinović ističe da su norveški logori bili jedan od najtežih segmenata stradanja Srba u Drugom svetskom ratu.

"Kada govorimo o norveškim logorima, udeo stradanja Srba je 95 odsto stanovnika, toliko je tih zarobljenika koji su bili u norveškim logorima bilo etničkih Srba sa prostora današnje Srbije i današnje Hrvatske, Bosne i Hercegovine. Po broju žrtava rekli ste da taj deo o stradanjima u Norveškoj nije toliko poznat u našem narodu, u našoj istoriografiji, u javnom mnjenju - kad se poredi na primer sa stradanjima koja su bila u beogradskim logorima ali i po logorima u NDH. Ali svakako logori u Norveškoj čine veoma bitnu, važnu sekvencu u istoriji našeg naroda koja je veoma stradala u Drugom svetskom ratu", navodi Martinović.

Euronews Srbija

Pušara objašnjava put zarobljenika i uslove transporta.

"Spomenuli ste, u memoarima od ljudi koji su preživeli, saznajemo upravo kakav je bio taj put, trajao je nekoliko nedelja, u marvenim, znači stočnim vagonima su vozili ljude mnogo više od onog nekog broja koji može da stane", kaže Pušara i dodaje:

"Trajao je put u nekoliko etapa... početna stanica je bila Kikinda. Nakon Kikinde su zatvorenici deportovani u Zrenjanin. Nakon toga u Beograd, Staro sajmište. Pa su posle Starog sajmišta boravili jedno vreme u radnom logoru Gishibl u blizini Beča. Nakon toga su upravo ovim vagonima u nehumanim uslovima prevoženi do Ščećina i od Ščećina... u luku Narvik", objašnjava Pušara.

Brutalni uslovi života i rada iznad polarnog kruga

Martinović opisuje nehumane uslove u logorima.

"Te priče su potresne, znate kako je iznad polarnog kruga, u uslovima od drvenih baraka, goli, bosi, bez obuće, bez odeće, na teškom fizičkom radu, na malo hrane. To su priče jako potresne, slike, fotografije ljudi koji su živi kosturi. Pored svega toga što su bili radni logori ti logori na severu Norveške su bili pod direktnom upravom nemačkog SS-a a znate da su SS-ovci bili poznati po ubistvima, maltretiranju, zlostavljanjima", navodi Martinović.

Euronews Srbija

Pušara dodaje da je naziv "Krvavi put" simboličan.

"Krvavi put nosi konkretno naziv zato što je prilikom rada tog prinudnog rada jedan od zarobljenika je ubijen od strane SS-ovaca... njegov brat je uzeo na mestu njegove pogibije, njegovom krvlju nacrtao krst na kom je obeleženo mesto njegove pogibije. Taj krst i dan danas postoji. I na osnovu toga se to stradanje u Norveškoj naših ratnih zarobljenika zove Krvavi put", objašnjava Pušara.

Više o stradanju Srba u Narviku i filmu "Krvavi put" pogledajte u video prilogu