Washington Times: Trampov "pametan zaokret" prema Srbiji i kako se u saradnju sa Beogradom uklapaju interesi SAD?

Pre skoro 30 godina Amerika je, zajedno sa saveznicima iz NATO-a, razbila Srbiju tokom rata na Kosovu. Tadašnji predsednik Bil Klinton je prvo rastegao, a zatim i prekršio odredbe Zakona o ratnim ovlašćenjima, koji izvršnoj vlasti zabranjuje vojne udare na stranu zemlju bez odobrenja Kongresa duže od 60 dana. Klinton je bombardovanje produžio na 78 dana, uprkos prigovorima analitičara spoljne politike i članova Kongresa koji su to nazivali ilegalnim ratom. Taj rat je, prema tvrdnjama Bele kuće, "slučajno" doveo i do bombardovanja kineske ambasade. Ups, piše Šeril Čamli za Washington Times.

Prebacimo se u sadašnjost. Pod predsednikom Trampom, odnosi SAD i Srbije više nisu zasnovani na bombardovanju, već na diplomatiji, saradnji i ekonomskom razvoju.

Naravno, MSNBC to ne primećuje.

Kao da se ponavlja situacija sa Avramovim sporazumima. Da je Tramp Barak Obama, levo orijentisani deo medija ne bi samo i dalje aplaudirao "briljantnosti" demokratskog rukovodstva zbog partnerstava iz 2020. između Izraela i većinski muslimanskih zemalja. Oni bi sada, šest godina kasnije, aplaudirali i ovom zaokretu u balkanskoj politici Bele kuće – od bombardovanja i političkog pritiska ka diplomatiji i zajedničkom razvoju.

Kako je srpski predsednik Aleksandar Vučić nedavno rekao u intervjuu za Fox News: "Ako pitate ljude u Srbiji da uporede Klintonovu i Trampovu administraciju, ili demokrate i republikance, ne biste verovali. Bilo bi 90 prema 10 ili 95 prema 5".

I to je važno za Ameriku.

Državni sekretar Marko Rubio je 17. jula, na prvom zajedničkom strateškom dijalogu SAD i Srbije u Vašingtonu, sa srpskim ministrom spoljnih poslova Markom Đurićem, najavio novi memorandum o razumevanju. Partnerstvo se odnosi na energetiku i infrastrukturu, nauku i tehnologiju – uključujući i istraživanje svemira – kao i nastavak Fulbrajtovog programa koji povezuje najbolje američke i srpske studente i naučnike.

S obzirom na interesovanje Kine, ali i Rusije, za ovaj region, ova partnerstva nisu samo ekonomska pitanja.

Vučić je nekoliko meseci pre sastanka sa Rubiom u Vašingtonu otputovao u Kinu da sklopi bilateralne sporazume sa Pekingom. U septembru 2025, dok je bio u Pekingu zbog obeležavanja 80. godišnjice kraja Drugog svetskog rata, sreo se i sa ruskim predsednikom Vladimirom Putinom, koji je govorio o "uzajamno korisnim" partnerstvima i potrebi da se ona "ojačaju" u budućnosti. Postavlja se, dakle, pitanje: čiji će uticaj ubuduće dominirati u Srbiji?

Geografski, Srbija se nalazi na važnom raskršću istočne i zapadne Evrope. Čak je i administracija Džoa Bajdena to priznavala. U saopštenju Stejt departmenta iz juna 2021. stajalo je, između ostalog: "Srbija zauzima ključnu stratešku poziciju na Balkanu, na društvenom, političkom i geografskom raskršću istočne i zapadne Evrope", a Sjedinjene Američke Države "žele da Srbija bude deo stabilnog balkanskog regiona".

Više od toga – stanovništvo Srbije je većinski hrišćansko i pro-izraelsko, što je čini daleko bližom američkim vrednostima nego kineskim ili ruskim.

"Kako se produbljuju odbrambene veze", pisao je Jerusalem Post početkom ovog meseca, "Srbija postaje jedan od najbližih saveznika Izraela u Evropi".

Za Izrael, zemlju koju mnogi antisemitski političari u evropskim sistemima i globalnim institucijama redovno tretiraju s prezirom, prijateljstvo sa Srbijom ima veliki značaj. A ako je prijatelj mog prijatelja i moj prijatelj – onda je izraelsko-srpsko prijateljstvo ujedno i američko.

Geografija i geopolitika na stranu. Evo još jednog razloga zbog kojeg Amerika ima koristi od solidne saradnje sa Srbijom: Srbi su izbliza videli užase radikalnog islama. Amerika nije imuna na tu versko-ideološku pretnju. Dovoljno je pogledati Mičigen, gde islam već preuzima ulice – jasno je da islamistički pokret već pravi ozbiljne prodore u Americi.

"Tokom ratova 1990-ih", rekao je Denis Bojić, direktor Memorijalnog centra Republike Srpske, u izjavi za The Washington Times, "strani mudžahedini i pripadnici radikalnih islamističkih pokreta, povezani sa širim mrežama međunarodnog džihadizma koje su kasnije udarile i na samu Ameriku, takođe su se borili protiv srpskog naroda. Mora se reći i to da su Srbi, kao hrišćanski narod, decenijama bili pod napadom radikalnih islamističkih struktura – istih mreža, ili onih povezanih sa njima na razne načine, ideologijama i strukturama koje su 11. septembra 2001. izvele napad na Sjedinjene Američke Države".

Pogledajmo sadašnji izborni ciklus i trendove u Americi: uspon kandidata Demokratske socijalističke Amerike, uticaj ljudi poput Hasana Pikera – antiizraelskog, antiameričkog i antizapadnog – na muslimanske i demokratske političare, kao i sve veće prihvatanje u Demokratskoj partiji da se antisemitizam tretira samo kao pravo na slobodu govora i okupljanja po Prvom amandmanu.

Zar ne bi bilo dobro imati što više hrišćanskih zemalja, koje znaju kako se bore protiv islamističkih pobunjenika, na strani Amerike?

Tramp ne dobija svu pohvalu koju zaslužuje zbog zaokreta u spoljnoj politici koja Ameriku vodi ka dugoročnoj bezbednosti. Ali to je zato što on nije Obama – niti demokrata. Kako je primetio Atlantski Savet, "značaj američkog zaokreta prema Zapadnom Balkanu je ogroman". Fokus sada leži na "tvrdm geopolitičkim interesima: terminalima za tečni prirodni gas, gasnim interkonekcijama, transportnim koridorima, sajber-bezbednosti, odbrambenim sposobnostima i ograničavanju ruskog i kineskog uticaja". Radi se o energiji, tehnologiji i zaustavljanju ruskog i kineskog autoritarizma.

Trampov zaokret u balkanskoj politici verovatno mu neće doneti Nobelovu nagradu za mir – ni pozitivne naslove u medijima. Ali on sada preduzima korake koji će osigurati američke interese na godine unapred. I istorija bi jednog dana trebalo da odrazi predviđanje i stratešku briljantnost njegove administracije.