Najveće ostrvo na svetu koje nazivaju i "zemljom paradoksa": Kako izgleda život na Grenlandu?
Komentari24/01/2026
-16:42
Napetosti u vezi sa budućnošću Grenlanda i dalje traju, a dok se vodi priča o prirodnim resursima i geostrateškom značaju ostrva, po strani ostaju stanovnici ostrva, koji su zapravo najvažniji u celoj priči.
Grenlandski premijer Jens-Frederik Nilsen nedavno je izjavio da suverenitet i teritorijalni integritet moraju biti poštovani u pregovorima sa Sjedinjenim Američkim Državama, naglašavajući da su to osnovni principi transatlantskog partnerstva.
On je istakao da je otvoren za partnerstvo sa SAD kad su u pitanju minerali u zamenu za bezbednost, ako je to ono što američki predsednik Donald Tramp traži. Takođe nije isključio ni to da će Grenland pristati da bude deo američke "Zlatne kupole", protivraketnog štita, ističući da "sigurno možemo da smislimo nešto od čega ćemo svi imati benefite".
Ipak, ranije je to naglasio da Grenlanđani, suočeni sa izborom, biraju Dansku umesto SAD, ističući da ostrvo nije na prodaju i da su takve pretnje neprihvatljive.
Koliko stanovnika ima Grenland i ko su oni?
Na Grenlandu živi oko 57.000 stanovnika, od čega je približno 89 odsto domorodačkih Inuita ili su mešanog porekla, sa snažnim danskim uplivom, kao što je i sam premijer Nilsen po očevoj strani Danac. Etničkih Danaca je između 7 i 8 odsto. Ostatak stanovništva čine drugi nordijski narodi i drugi Evropljani.
Najveći grad na ostrvu je Nuk, koji ima svega oko 19.000 stanovnika, što čini otprilike trećinu stanovništva. Većina ljudi živi duž mnogobrojnih fjordova na jugozapadnoj obali, dok su ogromne unutrašnje i severne oblasti praktično nenastanjene.
Demografska slika ostrva je takva da oko petine stanovništva čine deca i tinejdžeri do 14 godina starosti i ima ih oko 20 odsto. Stanovništva od 15-64 godine je oko 67 odsto, a najveća grupa su oni od 25 do 54 godine starosti i njih je više od 40 odsto. Starijih od 65 godina je oko 12 odsto stanovništva. Sve ukupno, prosečna starost Grenlanda je viša od 35 godina.
Povezane vesti
Najveći problem sa kojim se suočava Grenland je nedostatak ekonomskih perspektiva, kao i nepovoljni uslovi života, zbog čega radno sposobno stanovništvo odlučuje da život nastavi u Danskoj, u većini slučajeva.
Izazovi sa snabdevanjem hranom i namirnicama
Snabdevanje hranom je ozbiljan izazov, jer se većina namirnica uvozi, čineći 75-80 odsto ishrane, dok su lokalni resursi ograničeni na ribu, foke i drugu divljač.
Vlada je izdala uputstvo za kriznu pripremu, savetujući stanovnike da drže zalihe hrane, vode i lekova za najmanje pet dana, uključujući opremu za lov i ribolov, zbog ranjivosti lanaca snabdevanja na vremenske nepogode i udaljenost naselja.
U udaljenim naseljima, cene uvozne hrane su visoke, a poremećaji u isporukama mogu dovesti do nestašica, što pojačava zavisnost od tradicionalnog lova, koji je sam po sebi rizičan zbog klimatskih promena.
Euronews Srbija
Ekonomija Grenlanda se u velikoj meri oslanja na javni sektor, koji zapošljava veliki deo radne snage. Oni rade u administraciji, zdravstvu i obrazovanju. Za preostali deo stanovništva ribarstvo je ključno i čini preko 90 odsto izvoza. U ribarstvu je zaposlena, grubo govoreći, desetina populacije, dok se ostali bave rudarstvom, građevinarstvom i rastućim turizmom.
Ostrvo prima značajne subvencije od Danske, vredne oko 4 milijarde kruna godišnje (između 500 i 600 milona evra), što održava ekonomiju i javne usluge, ali stvara zavisnost od Kopenhagena i ograničava samostalnost grenlandskih institucija.
Teški uslovi života i teret svakodnevice
Život na Grenlandu je obeležen ekstremnim klimatskim uslovima, sa dugim zimama, hladnoćom ispod -30 stepeni Celzijusa i izolacijom naselja, jer nema puteva između gradova, a transport se oslanja na avione, brodove ili pseće saonice, što otežava svakodnevni život.
Povezane vesti
Prosečna godišnja plata je niža od danskog proseka, sa oko 279.000 kruna, dok je u Danskoj preko 474.000. Ipak, ona iznosi, konvertovano, oko 3.000 evra mesečno. I uprkos tome siromaštvo pogađa oko 17 odsto populacije Grenlanda, pokazuju podaci.
Zbog toga se često kaže i to da na Grenlandu postoji paradoks, ostrvo je bogato resursima, ali zamrznuto u siromaštvu.
Tanjug AP/Mads Claus Rasmussen/Ritzau Scanpix via AP
Društvo pogađaju i socijalni problemi poput alkoholizma, nasilja u porodici, a u izolovanim zajednicama udaljenim od Nuka i drugih centara rasprostranjen je i incest.
Povezane vesti
Stopa samoubistava na Grenlandu je među najvišim na svetu, sa prosekom od 96 na 100.000 stanovnika između 1980. i 2018. godine, a u nekim periodima dostizala je i 120, posebno među mladim muškarcima Inuitima.
Oko petine stanovnika je pokušalo samoubistvo, što je četiri puta više od globalnog proseka, a problemi sa mentalnim zdravljem su povezani sa istorijskim traumama, izolacijom i socijalnim izazovima.
Sa svim ovim problemima većinsko stanovništvo pokušava da se izbori, ali ispostavlja se da na površinu uvek isplivavaju duhovi prošlosti.
Kolonijalna prošlost koja je obeležila zajednicu Inuita
Stanovnici, posebno Inuiti, nose teret kolonijalne prošlosti, uključujući prinudnu sterilizaciju hiljada žena između 1960-ih i 1990-ih, što je ostavilo duboke traume i dovelo do optužbi za kršenje ljudskih prava.
Ovim problemom se bavio i The New York Post, koji je podsetio da se danska vlada zvanično izvinila prošle godine zbog prisilne sterilizacije.
"Nikada neću imati decu. Taj izbor mi je oduzet. Danci nas ne vide kao ljude", rekla je za medij 27-godišnja Amarok Petersen, koja je bila podvrgnuta prisilnoj sterilizaciji.
Mads Claus Rasmussen / AFP / Profimedia
Na primeru Petersen ispostavilo se da su Inuiti bili podvrgnuti i namernim operacijama zdravih reproduktivnih organa tokom drugih zahvata, kako bi se osiguralo da neće imati decu. U njenom slučaju konkretno, odstranjeni su joj jajovodi tokom jedne operacije ranih 2000-ih.
Teška sudbina je zadesila i decu Inuita. Oni su, podseća medij, bili deo eksperimenta "Mali Danci", u kojem su deca silom slata u Dansku na usvajanje ili u institucije domova i centara za socijalni rad.
Prirodne lepote Grenlanda i uticaj klimatskih promena na kvalitet života
Ipak, kada se politika i sve nedaće sa kojima se susreću Grenlanđani, ostave po strani, ostaju prirodne lepote ostrva, koje očaravaju svakog posetioca.
Grenlandski ledeni pokrivač zauzima preko 80 odsto površine ostrva i jedan je od najvećih na svetu. Jakobshavn glečer (Sermeq Kujalleq) je jedan od najpoznatijih glečera, poznat po ogromnim ledenim santama koje se odvajaju i plutaju fjordovima.
Južna i zapadna obala Grenlanda prepune su dubokih fjordova, često sa strmim planinskim liticama koje se izdižu direktno iz mora.
Najpoznatiji fjord je Nuup Kangerlua, blizu glavnog grada Nuka, sa neverovatnim pejzažima. Fjordovi su dom kitova, foka i raznih ptica, što ih čini rajem za ljubitelje prirode i fotografe.
Grenlandske planine nisu visoke kao Alpi, ali očaravaju oštrim vrhovima od kojih je najviša tačka Gunnbjorn Fjeld, na oko 3.700 metara nadmorske visine.
Euronews Srbija
Grenlandski nacionalni park je najveći na svetu, površinski veći od cele Španije, i praktično netaknuto divlje područje. Tu žive polarni medvedi, arktičke lisice, morski sisari i desetine vrsta ptica. Poseta parku je veoma zahtevna, ali omogućava jedinstveni uvid u arktičku divljinu.
Zimi je nebo iznad Grenlanda često ispunjeno aurora borealis (severnim svetlima), spektakularnim pojavama koje boje arktičko nebo u zelene, ljubičaste i crvene nijanse koje se prelivaju.
Leto na ostrvu donosi ponoćno sunce, tj. sunce koje ne zalazi, što stvara i produžene dane, zbog čega posetioci i turisti imaju problema sa snom.
Grenland ima i brojna lednička jezera, često tirkizne boje, koja su formirana topljenjem ledenjaka. Tu su i reke koje teku sa ledenjaka.
Ipak, sve to bi mogle da ugroze klimatske promene, koje duboko utiču na svakodnevni život, sa brzim topljenjem leda koje otežava lov i ribolov kao osnovnu aktivnost većine stanovništva. Na Grenlandu praktično nema negatora klimatskih promena, pa preko 92 odsto stanovnika veruje da se klimatske promene dešavaju.
Komentari (0)