Brod sa kog je počeo Prvi svetski rat: Rečni monitor "Sava" otvoren za posetioce

Rečni monitor "Sava" usidren kod Brankovog mosta, koji je pravi istorijski muzej na vodi, otvoren je za posetioce u narednom periodu.

Brod je izrađen je 1904. godine u brodogradilištu u Budimpešti pod imenom "Bodrog" i učestvovao je u dejstvima na početku Prvog svetskog rata. Nakon završetka rata, dodeljen je Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca, a 1919. godine preimenovan je u "Sava", po naređenju kralja Petra Prvog Karađorđevića i bio je u upotrebi sve do 1959. godine.

Remontovan je u periodu od 2016. do 2018. godine i svečano otvoren za javnost 2021. godine, čime je postao jedinstveni muzejski prostor na vodi.

Kustos Nikola Todorović za Euronews Srbija ističe da je istorijska važnost broda izuzetno velika.

"On je pripadao grupi brodova sa kojih su ispaljeni prvi hici na Beograd, samim tim i prvi hici neprijateljskih snaga uopšte u Prvom svetskom ratu", objašnjava Todorović.

Tanjug/Ministarstvo odbrane i Vojska Srbije

Naime, austrougarski tegljači koji su vukli šlepove sa austrougarskim vojnicima, pokušali su da se probiju u Savu i izvrše upad u Beograd. U nedostatku rečne ratne flotile Srbija nije bila u stanju da pruži adekvatan odgovor, tako su srpske snage bile ograničene na dejstvo sa kopna.

Intenziviranje pešadijske vatre bio je signal za kapetana Mihaila Alića da električnim putem aktivira eksploziv postavljen na čeličnu konstrukciju prvog kraka železničkog mosta. U 1:30 časova, 29. jula, gradom se razlegla strahovita eksplozija. Kada se dim razišao, videlo se da je krak, presečen kod prvog pilona, nalegao na obalski nasip.

Rušenje mosta primoralo je austrougarske brodove na odstupanje. U pomoć im je isplovio komandni monitor "Temeš", koji je iz topa otvorio vatru po kasarnama u Donjem gradu beogradske tvrđave. To su bile prve granate koje su pale na Beograd. Neposredno nakon otvaranja vatre sa komandnog monitora granatiranje Beograda se nastavilo sa još tri monitora, među kojima je bio i "Bodrog", odnosno "Sava".

Brod je 2005. godine odlukom Muzeja nauke i tehnike u Beogradu proglašen za kulturno dobro, a 2015. godine Ministarstvo odbrane je prepoznalo njegov značaj i otkupilo ga od jedne privatne firme.

"Pošto je ovaj brod imao jako burnu istoriju, možemo reći da je on kao istorija ovih prostora u malom. Promenio je četiri države, služio je pod četiri zastave. Prvobitno u Austrougarskoj pod imenom 'Bodrog' gde je kada je proizveden, zatim pošto su ga zaplenile srpske snage, zvanično je uvršten u ratnu flotilu Kraljevine SHS 1920. godine i tada je dobio ime 'Sava'", kaže nam kustos.

Brod je kasnije učestvovao u Aprilskom ratu, a posada ga je potopila da ne padne u ruke neprijatelju blizu ušća Save u Dunav.

"Tada ga izvlače snage NDH, ali mu ni oni nisu menjali ime. Služio je pod imenom 'Sava' do 1944. godine kada ga i njihova posada potapa kod Slavonskog Broda.  Odatle su ga izvukli su pripadnici JNA posle Drugog svetskog rata i on je nastavio tu da služi u okviru njihove flotile do 1963. godine kada je rashodovan", objašnjava Todorović.

A šta sve može da se vidi u brodu "Sava", pogledajte u priloženom videu.