"Trostruki udar klimatskog haosa": Kolaps leda na Antarktiku mogao bi da promeni klimu širom sveta
Komentari
16/05/2026
-18:34
Naučnici su konačno razotkrili "trostruki udar" koji stoji iza dramatičnog kolapsa Antarktika i rasvetlili lančanu reakciju koja je dovela do rekordno niskog nivoa morskog leda.
Nova studija pokazala je da je kombinacija toplote iz dubokog okeana, snažnih vetrova i samoodržive povratne sprege destabilizovala Južni okean oko Antarktika nakon 2015. godine. Ti faktori sprečili su oporavak morskog leda.
Istraživači upozoravaju da bi ti gubici mogli da poremete okeanske struje, ubrzaju zagrevanje planete i doprinesu rastu nivoa mora širom sveta.
Studija, koju su predvodili istraživači sa Univerziteta u Sautemptonu i koja je objavljena u časopisu Science Advances, pokazala je da se kolaps odvijao u tri faze tokom protekle decenije.
Glavni autor studije Adića Narajanan kaže da su gubici bili toliko veliki da je nestala površina morskog leda gotovo veličine Grenlanda.
"Ono što je počelo kao sporo nagomilavanje toplote iz dubokog mora ispod antarktičkog morskog leda, nastavilo se snažnim mešanjem vode, a završilo začaranim krugom u kojem je okean postao previše topao da bi se led obnovio", objašnjava on.
Šta uzrokuje gubitak morskog leda na Antarktiku?
Oko 2013. godine jačanje vetrova počelo je da povlači toplu i slanu vodu iz dubokog okeana, poznatu kao cirkumpolarna duboka voda, bliže površini ispod antarktičkog morskog leda.
Povezane vesti
Ubrzo potom, snažni vetrovi podigli su tu toplotu ka površini, što je izazvalo ubrzano topljenje morskog leda na istočnom Antarktiku, pokazuje studija.
Od 2018. godine region je zarobljen u povratnoj sprezi. Kako je ostajalo sve manje leda koji može da se topi, površina okeana postajala je toplija i slanija. Naučnici kažu da to dodatno otežava formiranje novog leda.
Istraživanje je takođe pokazalo velike razlike u načinu na koji se gubici odvijaju širom kontinenta.
Na istočnom Antarktiku opadanje leda uglavnom je posledica podizanja tople vode iz dubina. Na zapadnom Antarktiku, topao vazduh iz suptropskih oblasti i postojani oblačni pokrivač zadržavali su toplotu blizu površine okeana, što je doprinelo velikim epizodama topljenja tokom leta 2016. i 2019. godine.
profimedia
Istraživači navode da klimatske promene dodatno pojačavaju ovaj efekat, jer jačaju vetrove koji guraju toplu vodu bliže površini ispod leda.
Šta se dešava kada Antarktik izgubi morski led?
Morski led Antarktika ima mnogo važniju ulogu u globalnoj klimi nego što njegova udaljena lokacija sugeriše.
Njegova bela površina pomaže da se toplota odbija od planete, vraćajući čak 80 odsto sunčeve svetlosti nazad u svemir, prema podacima Australijskog antarktičkog programa. Kada led nestane, tamniji okean ispod njega apsorbuje više toplote i dodatno ubrzava zagrevanje.
Povezane vesti
Toplije okeanske vode takođe mogu da "nagrizaju" led i na kopnu i na moru, povećavajući rizik od urušavanja ledenih ploča. Kada se to dogodi, nivo mora raste, a porast nivoa mora odavno je povezan sa obalskim poplavama i erozijom obale.
Naučnici procenjuju da svaki centimetar porasta nivoa mora izlaže oko šest miliona ljudi riziku od obalskih poplava, piše Euronews.
"Ovo nije samo regionalni problem", kaže koautor studije Alesandro Silvano.
Povezane vesti
Ovi nalazi dodatno pojačavaju zabrinutost naučnika da bi pojedini delovi Antarktika mogli da se približavaju opasnim klimatskim prelomnim tačkama.
"Ako se nizak nivo morskog leda zadrži tokom 2030-ih i kasnije, okean bi mogao da pređe iz uloge stabilizatora svetske klime u moćnog novog pokretača globalnog zagrevanja", kaže Alberto Naveira Garabato, profesor fizičke okeanografije na Univerzitetu u Sautemptonu.
Ljudi utiču na krhku budućnost Antarktika
Od 2002. do 2020. godine Antarktik je godišnje gubio oko 149 milijardi metričkih tona leda, prema NASA-i. Ipak, čak i dok se morski led topi i Antarktik postaje sve nestabilniji, sve više ljudi putuje tamo kako bi ga videlo.
Prema podacima Međunarodnog udruženja organizatora turističkih putovanja na Antarktik (IAATO), oko 122.000 ljudi posetilo je Antarktik 2024. godine, što je značajan rast u odnosu na približno 44.000 posetilaca iz 2017.
Istraživači sa Univerziteta Tasmanije procenjuju da bi broj posetilaca mogao da premaši 450.000 godišnje do 2033. godine.
Međutim, procvat takozvanog "turizma poslednje šanse" stvara dodatni pritisak na već krhak ekosistem. Kako raste broj posetilaca, rastu i rizici od kontaminacije, invazivnih vrsta i izbijanja bolesti, upozoravaju naučnici i ekološke organizacije.
Komentari (0)