Šta se krije iza savršenih linija Partenona: Britanski matematičar istražio misteriju staru više od dva milenijuma
Komentari
Dodajte Euronews kao željeni izvor na Google-u
Matematičar je možda razotkrio jedan od najdugovečnijih mitova u istoriji nakon što je proučavao optičke iluzije i Partenon, čuveni grčki hram koji dominira panoramom Atine.
Njegovim graditeljima se vekovima pripisuje vešta upotreba geometrije i osmišljavanja zakrivljenja koja su, kako se verovalo, koristili kako bi ispravili optičke iluzije koje bi, u suprotnom, narušile čiste i skladne linije hrama.
Međutim, posle detaljne istrage i niza matematičkih modela, profesor Alan Gorijeli sa Univerziteta Oksford došao je do nezgodnog zaključka. Optičke iluzije koje bi ta zakrivljenja navodno trebalo da ispravljaju ili uopšte ne postoje, ili su toliko slabo uočljive da su praktično neprimetne. Ukratko, same iluzije su zapravo iluzija.
U svojoj studiji Gorijeli prati poreklo ovog mita sve do rimskog arhitekte i inženjera Vitruvija iz 1. veka, koji je o Partenonu pisao oko 400 godina nakon njegove izgradnje. Njegov prikaz kasnije je dospeo u arhitektonske knjige i vremenom postao opšteprihvaćena činjenica. Ovu priču danas ponavljaju čak i savremeni AI četbotovi.
"Mislim da bi ovo mogao biti najstariji mit koji imamo, izuzev religije", citirao je Guardian Gorijelija.
Jedna od najčešćih tvrdnji koju matematičar osporava odnosi se na osnovu Partenona, odnosno stilobat ili stubno podnožje. Merenja pokazuju da njegove stranice nisu sasvim horizontalne, već formiraju blagi luk koji se u središtu podiže za šest centimetara. Prema Vitruviju, to je urađeno kako bi se ispravila optička iluzija zbog koje bi osnova hrama izgledala kao da tone u sredini.
Ovaj navodni efekat "ulegnuća" objašnjavan je na dva načina.
AP Photo/Yorgos Karahalis
Povezane vesti
Prvi tvrdi da dugačke horizontalne linije ljudskom oku jednostavno deluju kao da se spuštaju u sredini, ali Gorijeli nije pronašao nikakve dokaze koji bi to potvrdili.
Drugi se zasniva na pretpostavci da mermerni stubovi Partenona stvaraju takvu iluziju. Ova ideja povezana je sa Heringovom iluzijom, fenomenom kod kojeg paralelne linije na dvodimenzionalnoj površini mogu delovati zakrivljeno kada ih presecaju druge linije. Međutim, Heringova iluzija najizraženija je kada se linije seku pod oštrim uglovima. Stubovi Partenona su previše uspravni da bi proizveli takav efekat, a ne postoji ni dokaz da se ova iluzija uopšte javlja u trodimenzionalnom prostoru, smatra Gorijeli.
Još jedna raširena tvrdnja odnosi se na zadebljanje stubova Partenona, zakrivljenje poznato kao entazis. Smatra se da ono ispravlja optičku iluziju zbog koje bi stubovi na sredini izgledali suviše tanko.
Ni za ovu tvrdnju Gorijeli nije pronašao dokaze. Štaviše, stubovi Partenona prošireni su za svega 18 milimetara, što je na uobičajenoj udaljenosti sa koje posetioci posmatraju hram gotovo nemoguće primetiti.
Gorijeli, koji u svom radu razmatra i odbacuje više drugih navodnih "optičkih korekcija", priznaje da je "upao u pravu zečju rupu" dok je prikupljao sve dokaze. On pretpostavlja da su arhitekte Partenona za ove karakteristike imale sasvim drugačije razloge.
Prema njegovom mišljenju, zakrivljenost osnove mogla je da spreči zadržavanje kišnice i stvaranje barica, dok su blago zakrivljeni stubovi možda jednostavno delovali prirodnije i estetski privlačnije drevnim Grcima. O tome piše u časopisu "Royal Society Open Science".
Nije sasvim jasno zašto se ovaj mit održao toliko dugo, ali Gorijeli smatra da je tome delimično doprinela predstava o antičkoj Grčkoj kao izuzetno učenoj i domišljatoj civilizaciji.
Povezane vesti
Neuobičajeno za jedan akademski rad, Gorijeli svoje istraživanje završava pozivom čitaocima da ga ostave po strani i prošetaju gradom.
"Verujte sopstvenim očima, preispitujte ono što vidite i sami procenite da li teorija optičkih korekcija zaista stoji", piše on.
U problematiku se uključio i Frank Salmon, profesor istorije klasične arhitekture na Univerzitetu Kembridž.
Povezane vesti
"Neki stručnjaci već dugo oprezno pristupaju Vitruvijevim objašnjenjima, svesni rizika korišćenja njegovog dela kao svojevrsne biblije za tumačenje arhitektonske prakse u Grčkoj vekovima pre njegovog vremena. Istovremeno, treba imati u vidu da su izgubljeni brojni grčki tekstovi o hramskoj arhitekturi za koje je Vitruvije tvrdio da ih je proučavao dok je pripremao svoje delo", rekao je Salmon.
Komentari (0)