Izgubljeni gradovi na Dunavu: Kako su izgledale rimske tvrđave u Srbiji pre nego što su potopljene

Rimske tvrđave stare gotovo 2.000 godina, čiji se ostaci danas nalaze ispod vode, zemlje i guste vegetacije, ponovo dobijaju svoj nekadašnji izgled zahvaljujući savremenoj tehnologiji i radu arheologa. Njihove priče, istorijski značaj i dosad nedovoljno istražene detalje donosi novi, treći serijal dokumentarnog programa Euronews Srbija „Izgubljeni gradovi: Dunavski limes“.

Serijal kroz arheološka istraživanja, snimanja iz vazduha, sa zemlje i ispod vode, kao i digitalne i 3D rekonstrukcije, prikazuje kako su izgledala rimska utvrđenja duž Dunava i kakvu su ulogu imala u odbrani granica Rimskog carstva.

O novom serijalu govorili su urednica dokumentarnog programa Euronews Srbija Nataša Jovanović i arheolog Adam Crnobrnja, saradnik na projektu, koji su objasnili kako izgleda proces istraživanja i zbog čega je važno sačuvati rimsko nasleđe na prostoru današnje Srbije.

 Jedan od najvećih izazova tokom snimanja bio je prikazivanje lokaliteta koji su danas teško dostupni ili se nalaze ispod vode, posebno nakon izgradnje hidroenergetskog sistema Đerdap i podizanja nivoa Dunava.

Kako je objasnio arheolog Adam Crnobrnja, u istraživanjima su korišćene različite metode, uključujući LIDAR snimanje iz vazduha, terestrijalno snimanje sa zemlje i batimetrijska snimanja ispod vode.

Euronews Srbija

Pojedina rimska utvrđenja bila su istraživana još pre potapanja pri izgradnji Đerdapa 1, ali je od tada prošlo oko šest decenija. U međuvremenu su se lokaliteti menjali, a njihovo današnje stanje nije bilo dovoljno poznato.

Nova snimanja omogućila su dopunu ranijih podataka, koji su tokom šezdesetih i početkom sedamdesetih godina uglavnom beleženi ručno.

„To nam nije služilo samo za snimanje serijala, već će svi ti podaci ići u Zavod za zaštitu spomenika kulture, gde će oni sada u santimetre znati u kom su stanju ta utvrđenja i moći će to da prate i u budućnosti“, objasnio je Crnobrnja.

Na osnovu prikupljenih podataka izrađuju se i idealizovane 3D rekonstrukcije, koje gledaocima omogućavaju da vide kako su utvrđenja nekada izgledala, gde su se nalazili zidovi i prostorije i kako je bio organizovan život unutar njih.

Rimsko nasleđe Srbije koje još ne poznajemo dovoljno

Urednica dokumentarnog programa Nataša Jovanović istakla je da je interesovanje publike za prethodna dva serijala, posvećena arheološkim lokalitetima u Srbiji i na Balkanu, pokazalo da istorijske teme mogu biti veoma privlačne širokom krugu gledalaca.

Ovoga puta fokus je na rimskom nasleđu duž Dunava, koje, kako je ocenila, nije dovoljno zastupljeno u načinu na koji se u Srbiji govori o sopstvenoj prošlosti.

„Ljudi u Srbiji Rimsko carstvo ne doživljavaju kao svoje“, navela je Jovanović, ukazujući na to da se srednjovekovna istorija često doživljava kao bliža i poznatija, dok se rimski period neopravdano posmatra kao nešto udaljeno.

Crnobrnja je naglasio da je rimsko nasleđe deo istorije prostora na kojem danas živimo i da je važno poznavati ne samo prošlost svog naroda i porodice već i područja na kojem se živi.

Od Lederate do Trajanovog mosta: Priča o rimskoj granici na Dunavu

Serijal prati rimska utvrđenja duž Dunava, počevši od Lederate kod Velikog Gradišta, a zatim kroz lokalitete koji su imali važnu ulogu u odbrani granice Rimskog carstva.

Posebno mesto u toj priči zauzima car Trajan, koji je tokom pohoda na Dakiju, teritoriju današnje Rumunije, unapređivao odbrambeni sistem na Dunavu, gradio puteve i utvrđenja i pripremao teren za vojne operacije.

U blizini današnjeg Kladova podignuto je utvrđenje Pontes, uz koje se nalazio čuveni Trajanov most, jedan od najvećih građevinskih poduhvata antičkog sveta.

Euronews Srbija

Kroz priču o tim lokalitetima serijal prikazuje kako je funkcionisala rimska granica, kakvu su ulogu imala utvrđenja i kako se menjao njihov značaj tokom različitih istorijskih perioda.

Jedna od narednih epizoda posvećena je Čezavi, lokalitetu koji je, prema rečima Crnobrnje, posebno zanimljiv zbog stanja u kojem se danas nalazi.

Kako je ispričala Jovanović, ekipu je tokom obilaska dočekao prizor koji nije očekivala – svinjac i svinje u neposrednoj blizini rimskog lokaliteta. Upravo takve situacije pokazuju koliko se današnja slika arheološkog nasleđa razlikuje od predstave koju imamo o nekadašnjim rimskim gradovima i tvrđavama.

Arheolog se vratio na lokalitet na kojem su radili njegovi roditelji

Posebno emotivan deo snimanja za Adama Crnobrnju bio je obilazak lokaliteta Smodna kod Boljetina, koji je danas pod vodom.

Njegov otac učestvovao je u arheološkim iskopavanjima na tom području, dok je majka, arhitekta, radila na Lepenskom Viru u ekipi Dragoslava Srejovića.

Crnobrnja je tokom snimanja prvi put imao priliku da precizno vidi položaj utvrđenja Smodna zahvaljujući batimetrijskom snimanju.

Euronews Srbija

Posebno ga je dirnula činjenica da je na neki način nastavio istraživačku priču svojih roditelja, gotovo šest decenija nakon njihovog rada na ovom području.

„Video sam i snimke, fotografije sa tih iskopavanja iz 1968. godine, znači 58 godina kasnije sam bio u prilici da na neki način u radu dođemo u kontakt sa Boljetinom“, rekao je Crnobrnja.

Prema njegovim rečima, batimetrijsko snimanje danas predstavlja jedini način da se istraži trenutno stanje lokaliteta koji se nalazi ispod vode.

Rimska utvrđenja na putu ka UNESCO-voj listi

Pored naučnog i dokumentarnog značaja, novi serijal ima i širi cilj – da poveća interesovanje javnosti za zaštitu rimskog nasleđa i mogućnosti njegovog turističkog predstavljanja.

Kako je objasnio Crnobrnja, više lokaliteta duž Dunava nalazi se na preliminarnoj, odnosno tentativnoj listi UNESCO-a, a među onima koji se razmatraju za buduće nominacije nalaze se Lederata, Čezava, Boljetin, Ravna, Dijana i Pontes.

Euronews Srbija

Proces pripreme nominacionog dosijea za upis na Listu svetske baštine dugotrajan je i zahteva angažovanje stručnjaka iz oblasti arheologije, zaštite kulturnog nasleđa i drugih naučnih disciplina.

Crnobrnja ističe da je za uspeh takvih inicijativa važna i podrška javnosti, kao i uključivanje lokalnog stanovništva.

Posebno je naglasio da očuvanje arheoloških lokaliteta ne treba da bude značajno samo za naučnike i ustanove zaštite, već i za ljude koji žive u tom području i kojima kulturno nasleđe može doneti nove turističke i ekonomske mogućnosti.

Ko stoji iza serijala „Izgubljeni gradovi: Dunavski limes“?

Na projektu je radilo oko dvadesetak ljudi, među kojima su arheolozi, inženjeri geodezije, stručnjaci za digitalnu arheologiju, snimatelji i drugi saradnici.

Posebno važnu ulogu u obradi prikupljenih podataka ima Nenad Jončić, stručnjak za digitalnu arheologiju, koji obrađuje snimke i priprema materijal na osnovu kojeg se izrađuju 3D rekonstrukcije.

U serijal je uključena i mlada arheološkinja Slađana, koja kroz rad na terenu i razgovore sa iskusnijim kolegama stiče nova znanja i iskustva.

Euronews Srbija

Nataša Jovanović istakla je da je jedan od najvećih izazova bio da se složeni naučni podaci predstave na razumljiv i zanimljiv način, tako da ih mogu pratiti i gledaoci koji se ne bave arheologijom.

Cilj je, kako je objasnila, da se naučne činjenice pretoče u priču koja će publici približiti istoriju, bez preterano stručnog jezika i dugih predavanja.

Novi serijal „Izgubljeni gradovi: Dunavski limes“ emituje se nedeljom na Euronews Srbija od 20.30 časova, dok su reprize subotom u 16 časova. Sve epizode dostupne su i na YouTube kanalu televizije.

Bonus video: