Turistički raj i(li) strateški bastion: Gde se sve nalaze američke baze u Grčkoj i zašto su važne?

Kada biraju destinaciju za odmor, bezbednost je jedan od glavnih prioriteta turista. Međutim Grčka, kao vitalni strateški čvor u Mediteranu, dugi niz godina igra ključnu ulogu u regionalnoj bezbednosti. Stoga prisustvo američkih vojnih baza na njenoj teritoriji, koje ćemo detaljno istražiti, predstavlja neizostavan deo te priče. 

Glavna zvanično operativna instalacija je pomorska baza Suda na Kritu, dok su nedavno dodate nove strateške lokacije u Larisi, Volosu i Aleksandrupolisu. Istorija američkog vojnog prisustva na grčkoj teritoriji počinje 1947. godine i dinamično se nastavlja do danas.

Odnosi odbrambene saradnje između Atine i Vašingtona zvanično su počeli u februaru 1947. godine, kada se Ratno vazduhoplovstvo SAD-a stacioniralo na aerodromu Elinikon u Atini. Ovaj prvi korak označio je početak dugog perioda vojne saradnje koja će oblikovati geopolitički karakter zemlje.

U oktobru 1953. godine, samo godinu dana nakon ulaska Grčke u NATO, potpisan je prvi zvanični sporazum o razvoju američkih vojnih instalacija. Ovim sporazumom Sjedinjenim Državama su dodeljena široka prava, uključujući mogućnost postavljanja vojnih jedinica, slobodno kretanje trupa bez kontrole i eksteritorijalna prava. Četiri početne lokacije bile su Elinikon, Nea Makri, Suda i Iraklion.

Gde se danas nalaze američke vojne baze u Grčkoj?

Prema Sporazumu o uzajamnoj odbrambenoj saradnji (MDCA), Sjedinjene Države održavaju prisustvo na mnogim strateškim lokacijama širom Grčke. Od jednostavnih tačaka za dopunu goriva i podršku, američke instalacije su se razvile u najsavremenije operativne centre sa stalnim prisustvom.

Pomorska baza Suda na Kritu

Tanjug/AP/Giannis Angelakis

Danas Suda predstavlja glavnu i zvanično priznatu američku vojnu instalaciju na grčkoj teritoriji. Ova baza se razvila u "superbazu", koncentrišući aktivnosti koje su se ranije obavljale u drugim zatvorenim instalacijama, poput onih u Nea Makri, Elinikonu i Gurnesu. Njome upravlja grčko-američki sporazum o bazama koji je stupio na snagu 1990. godine i obnavlja se godišnje. Strateški položaj Krita u srcu Mediterana čini Sudu ključnom tačkom podrške za Američku 6. flotu i druge vojne jedinice za operacije u svim pravcima, uključujući vazdušne operacije. Pored toga, ova instalacija je operativno povezana sa britanskim bazama na Kipru, stvarajući integrisanu kontrolnu mrežu za istočni Mediteran.

Ostale strateške lokacije sa stalnim prisustvom uključuju vazduhoplovnu bazu u Larisi (110. borbeno krilo) koja se koristi kao lansirna baza za najsavremenije bespilotne letelice (UAV) i podržava operacije nadzora. Nedaleko odatle, u Volosu nalaze se objekti za podršku američkim pomorskim i vazdušnim operacijama. 

Credit: Alireza Boeini / Alamy / Profimedia

Ključna tačka američke vojske takođe se nalazi u luci u Aleksandrupolisu, koja je najvažnija za operacije na istočnom Mediteranu i Bliskom istoku, a služi i za transport vojnog materijala ka Istočnoj Evropi i Ukrajini.

Pored navedenih, američke snage koriste i druge lokacije grčke vojske kao što je baza Stefanovikio u Magneziji koja se koristi za stacioniranje i obuku američkih helikoptera. Baza je pretrpela ozbiljnu štetu od poplava 2023. godine. 

Tu je i vazduhoplovna baza Araksos u Patri, često nazivana "mini Suda", koja se navodi kao lokacija "potencijalne podrške", kao i vazduhoplovna baza Andravida u istoimenom gradu na Peloponezu koja se periodično koristi za zajedničke vežbe grčkog i američkog vazduhoplovstva.

Treba napomenuti da, pored ovih zvanično priznatih i navedenih lokacija, postoji i mnogo više manjih vojnih instalacija i odreda raspoređenih u gotovo svakoj oblasti zemlje, posebno u pograničnim zonama.

Credit: Alireza Boeini / Alamy / Profimedia

Američke vojne instalacije u Grčkoj obezbeđuju bolju kontrolu nad Mediteranom i Bliskim istokom. Ova kontrola je značajno poboljšana letećim radarima AWACS stacioniranim u NATO bazi u Aktiju nedaleko od Preveze, pružajući mogućnosti ranog upozoravanja i nadzora.

Instalacije u Larisi, Volosu i Aleksandrupolisu funkcionišu kao napredne baze za tehnološki napredne bespilotne letelice, ratne brodove i borbene helikoptere. Geografska distribucija ovih baza omogućava pokrivanje ogromnog područja, od Balkana do Bliskog istoka i Severne Afrike.