Rešena misterija: Kako je superkontinent Kolumbija izbrisao milijardu godina geoloških zapisa Zemlje?

Jedna od najvećih geoloških misterija planete, koja muči naučnike još od 19. veka, konačno je možda dobila svoje objašnjenje. Reč je o fenomenu poznatom kao "Velika neusaglašenost" (Great Unconformity), tokom kojeg nedostaje otprilike milijardu godina geološke istorije iz Zemljinih slojeva stena.

Ovaj fenomen je posebno izražen u Velikom kanjonu u Sjedinjenim Državama, gde kambrijske stene leže direktno iznad mnogo starijih prekambrijskih stena, ostavljajući ogromnu prazninu u geološkoj istoriji Zemlje, koja se proteže na oko 4,6 milijardi godina.

Decenijama su naučnici pokušavali da objasne šta je prouzrokovalo nestanak ovog ogromnog dela geološke istorije iz slojeva stena.

Dve glavne teorije

Tanjug/AP/National Park Service

Donedavno su postojala dva glavna objašnjenja za ovaj fenomen.

Prvo se vezivalo za period poznat kao "Zemlja snežne grudve" (Snowball Earth), pre otprilike 700 miliona godina, kada je Zemlja možda bila gotovo u potpunosti prekrivena ledom. Prema ovoj hipotezi, ekstremni klimatski uslovi i geološki procesi mogli su erodirati velike delove stena.

Druga teorija je bila povezana sa stvaranjem superkontinenta Rodinija, pre otprilike milijardu godina. Smatra se da je stvaranje ovog superkontinenta podiglo drevne stene na površinu, gde su bile izložene eroziji i postepeno su se istrošile.

Iako su oba objašnjenja smatrana mogućim, nijedno nije moglo biti definitivno dokazano.

Novo istraživanje donosi odgovor

AP Photo/John Locher, File

Međunarodni tim istraživača sada tvrdi da je zagonetka možda rešena zahvaljujući proučavanju pet geoloških područja u Severnoj Kini, gde se takođe primećuje fenomen Velike neusaglašenosti. Istraživanje je objavljeno u naučnom časopisu Proceedings of the National Academy of Sciences.

Naučnici su analizirali radioaktivne elemente u stenama koje se nalaze ispod granice neusaglašenosti, kako bi izračunali koliko je vremena prošlo od trenutka kada su se stene ohladile na određene temperature.

Rezultati su pokazali da se najveća erozija dogodila mnogo pre perioda "Zemlje snežne grudve" ili formiranja Rodinije.

Podaci ukazuju da je fenomen povezan sa još starijim geološkim razvojem: formiranjem Kolumbije, prvog pravog superkontinenta Zemlje, koji je nastao pre otprilike dve milijarde godina.

Istraživači napominju da se najintenzivnija erozija zabeležena u geološkim podacima vremenski poklapa sa razvojem ovog prvog superkontinenta.

Vođa studije, Liang Duan sa Univerziteta Northwest, izjavio je za časopis Science da, iako su period "Zemlje snežne grudve" i superkontinent Rodinija možda u nekoj meri doprineli, oni nisu glavni uzrok nestanka milijardu godina geološke istorije.

Nova pitanja o istoriji Zemlje

Tanjug/AP/National Park Service

Ovo novo tumačenje, međutim, postavlja nova pitanja o prethodnim teorijama.

Ranija istraživanja su povezivala fenomen Velike neusaglašenosti sa ogromnim erozivnim događajem koji je obogatio okeane hranljivim materijama i mineralima, što je verovatno doprinelo Kambrijskoj eksploziji pre otprilike 540 miliona godina, kada se pojavila velika raznolikost složenih oblika života.

Nova hronologija, međutim, pokazuje da se glavna erozija dogodila mnogo ranije, tokom geološkog perioda koji naučnici nazivaju "Dosadna milijarda" (Boring Billion), odnosno u razdoblju između 1,8 i 0,8 milijardi godina pre, koje se smatra relativno "mirnim" sa geološke tačke gledišta.

Novo istraživanje, ako bude potvrđeno daljim studijama, moglo bi promeniti način na koji naučnici razumeju evoluciju geološke istorije Zemlje.