Misterija Milankovićevog kalendara: Zašto najtačniji sistem na svetu nikada nije zaživeo u Srpskoj pravoslavnoj crkvi?
Komentari
Dodajte Euronews kao željeni izvor na Google-u
Pre više od jednog veka – tačno 1923. godine – na Svepravoslavnom kongresu u Carigradu usvojen je novojulijanski kalendar, poznat i kao revidirani julijanski sistem, čiji je tvorac naš slavni naučnik Milutin Milanković (1879–1958). Iako je ovaj predlog usvojen na inicijativu delegacije Srpske pravoslavne crkve (SPC), u javnosti i dalje privlači pažnju činjenica da sama SPC do danas nije uvela u praksu sopstvenu ideju.
"Uzroci ovakvog ishoda su složeni, a okolnosti iz tog perioda danas izgledaju prilično drugačije. Tu su prvenstveno presudni bili burni istorijski procesi i snažno mešanje politike u međucrkvene odnose", ističe mr Slavko Maksimović, čelni čovek Udruženja "Milutin Milanković".
Stručnjaci naglašavaju da je reč o najpreciznijem kalendaru u poređenju sa tropskom godinom, koja definiše ciklus smene godišnjih doba. Iako su ga primenile Carigradska, Aleksandrijska, Grčka i Rumunska crkva, on do danas nije zaživeo u Srpskoj, Ruskoj, Jerusalimskoj, Antiohijskoj i Jermenskoj patrijaršiji, kao ni u monaškoj zajednici na Svetoj Gori.
Verski analitičar Draško Đenović smatra da je razlog ležao u bojazni od postepenog približavanja katoličanstvu. Prema njegovim rečima, u tadašnjoj Kraljevini SHS malo ko je bio iskreno radostan zbog tek formiranog državnog ujedinjenja, a nedostatak političkog konsenzusa doveo je do toga da se odluka odloži uz uverenje da "trenutno nije pravi momenat".
Đenović dodaje da bi eventualna primena Milankovićevog kalendara u našoj crkvi u velikoj meri zavisila od budućih odnosa sa Vaseljenskom patrijaršijom, kao i od koraka koje bi eventualno preduzela Ruska pravoslavna crkva.
I sam Milanković je u svoje vreme zabeležio da je Sveti arhijerejski sabor SPC u septembru 1923. godine u Sremskim Karlovcima načelno dao zeleno svetlo za novinu, ali je njena primena ostavljena za trenutak "kada je u potpunosti prihvate i sve ostale sestrinske pravoslavne crkve".
Odluka bez pritisaka i žurbe
Naukama i stručnim analizama potvrđeno je ono na šta se ukazivalo i tokom ranijih velikih stručnih skupova posvećenih kalendarskom znanju i doprinosu Milutina Milankovića. Sa te strane ne postoje nikakve prepreke niti razlozi za protivljenje, budući da je reč o čistoj matematičko-astronomskoj metodologiji merenja vremena.
U knjizi "Srbi i kalendarsko pitanje", koju je objavilo pomenuto udruženje, naglašava se da rešavanje ovog pitanja treba prepustiti mudrosti crkvenog vođstva. Odluka će se, bez ikakvih pritisaka i u skladu sa povoljnim prilikama, doneti uz uvažavanje stanovišta drugih pravoslavnih centara i očuvanje unutrašnjeg jedinstva.
Historic Images / Alamy / Profimedia
Iz Udruženja poručuju da, iako je Milankovićevo rešenje potpuno primenjivo, svaka nagla promena nosi rizik od nepotrebnih podela unutar crkve. Zbog toga se ističe da postojeći kalendar uveliko nosi pečat duboke tradicije srpskog naroda, te se izučavanju ove teme pristupa sa posebnom pažnjom.
Inače, novojulijanski kalendar se ne sme poistovećivati sa gregorijanskim. Iako je neuporedivo precizniji, minimalno odstupanje u odnosu na gregorijanski sistem pojaviće se tek 2800. godine, i to u iznosu od svega jednog dana.
Takođe, pravoslavne crkve zadržavaju drugačiji način izračunavanja datuma Vaskrsa, po čemu se Milankovićev kalendar jasno razlikuje od rimokatoličkog.
Zašto je potreban precizniji sistem?
Starim julijanskim kalendarom svake četvrte godine računa se prestupni dan, ali je zbog akumulirane razlike vremenom stvoreno kašnjenje od 13 dana. Ukoliko se reforma ne sprovede, razlika će u narednim vekovima rasti – u 24. veku iznosiće 16 dana, dok bi u 100. veku dostišla čak 78 dana.
To bi značilo da bi Božić (25. decembar) umesto u zimu pao u proleće, tačnije 13. marta po gregorijanskom računanju, čime bi kalendar zakasnio za čitav jedan puni obilazak Zemlje oko Sunca.
Zbog ovih anomalija, vaseljenski patrijarh Meletije IV sazvao je početkom 20. veka sabor istočnopravoslavnih crkava sa ciljem hitne reforme. Tada je zaključeno da kalendar nije dogmatska već isključivo astronomska kategorija, te da crkva može prihvatiti svako rešenje koje preciznije prati kretanje Sunca, sve dok se ne narušava struktura sedmičnog ciklusa i raspored meseci.
Wikipedia.org/Nepoznati autor
Na predlog domaćih vlasti, delegaciju su činili mitropolit crnogorsko-primorski Gavrilo Dožić i sam Milutin Milanković. Kako prvobitni predlozi nisu dobili većinu, Milanković je preuzeo zadatak da osmisli kompromisno rešenje.
Njegov predlog usvojen je jednoglasno, a zasnivao se na specifičnom rasporedu prestupnih godina kojim je dobijena srednja dužina godine od 365 dana, pet sati, 48 minuta i 48 sekundi.
Ovim poduhvatom greška je svedena na svega dve sekunde godišnje u odnosu na stvarnu tropsku godinu, što znači da će se višak od jednog dana pojaviti tek za 28.800 godina, dok gregorijanski sistem taj prag dostiže već 2800. godine.
Od drevnog Egipta do gregorijanske reforme
Pod pojmom tropske godine podrazumeva se vremenski interval koji je Suncu potreban da se vrati u tačku prolećne ravnodnevice, a on iznosi 365 dana, pet sati, 48 minuta i 46 sekundi. Kako bi se vreme uskladilo sa smenom godišnjih doba, ljudima je bio potreban kalendar sa celim brojem dana koji što vernije prati ovaj ciklus.
nenad milojevic / Alamy / Profimedia
Još u starom Egiptu, tokom vladavine Ptolomeja Euergeta (238. godine p.n.e.), napravljen je veliki korak napred kada je godina usklađena na 365 dana i šest časova. Taj koncept kasnije je poslužio kao temelj za rimski i hrišćanski kalendar.
Prvu krupnu reformu u Rimu sproveo je Julije Cezar 47. godine pre nove ere. Prema tom sistemu, godina je imala 365 dana i šest sati, pa se svake četvrte godine dodavao jedan dan u februaru. Međutim, pošto je solarni ciklus bio za nijansu kraći od ove procene, razlika se gomilala brzinom od jednog dana na svakih 128 godina.
Zbog toga je na Saboru u Nikeji 325. godine crkva morala da koriguje postojeći raspored izbacivanjem viška dana koji se nakupio od Cezarevog doba.
Wikimedia/Bauglir
Konačnu zapadnu reformu pokrenuo je papa Grgur XIII 1582. godine, na osnovu proračuna komisije koju je predvodio Alojzije Lilije. Gregorijanski sistem je rešio problem uklanjanjem određenog broja dana i preskakanjem tri prestupne godine na svakih 400 godina.
Dok su ga zapadne crkve prihvatile, taj proces je trajao vekovima i često bio praćen oštrim polemikama. Pored solarnih, u istoriji su postojali i drugi sistemi merenja vremena. Islamski kalendar, na primer, prati isključivo mesečeve mene i počinje od 622. godine (hidžra), kada se Muhamed preselio iz Meke u Medinu.
Sa druge strane, lunisolarni sistemi, poput jevrejskog ili kineskog, uspešno kombinuju mesečeve cikluse i sunčevu godinu ubacivanjem dodatnih meseci kako bi se održala veza sa godišnjim dobima.
Povezane vesti
Bonus video:
Komentari (0)