Godišnjica spaljivanja moštiju Svetog Save: Čin bez presedana u istoriji srpskog naroda dogodio se na Vračaru

Na današnji dan, 10. maja 1594. godine, na beogradskom Vračaru dogodio se čin bez presedana u istoriji srpskog naroda. Mošti Svetog Save, prvog srpskog arhiepiskopa, prosvetitelja i najpoštovanijeg svetitelja, spaljene su po naređenju osmanskih vlasti. Danas se vernici mole Svetom Savi za zdravlje, mir i zaštitu porodice. 

Spaljivanje moštiju Svetog Save bio je pokušaj da se slomi simbol vere, nade, identiteta srpskog naroda. Međutim, desilo se upravo suprotno. Sveti Sava postao je simbol utehe.

Istoričar Siniša Vulić kaže za Euronews Srbija da se uzrok i povod spaljivanja moštiju Svetog Save mogu vezati za ustanak Srba u Banatu koji je izbio 1594. godine usred jednog dužeg rata između Osmanskog i Austrijskog carstva koji je trajao u to vreme.

"To je jedan od ranijih većih ustanaka Srba protiv osmanske vlasti koja se tada prostirala i na prostor današnje Vojvodine. I kao i mnogi ustanci pre i gotovo svi posle toga, oni su se dešavali baš u to ratno vreme između Austrijskog i Osmanskog carstva, gde su Srbi videli priliku da uz pomoć austrijskog, tada jednog od najmoćnijih hrišćanskih carstava u Evropi, iako katoličkog, izbore za sebe oslobođenje od osmanske vlasti na manje-više celom prostoru na kojem su živeli", ispričao je on. 

Sedište ustanka bio je Banat, dodao je, kao teritorija koja je tek nedavno pripala Turcima i na kojoj njihova vlast još nije bila tako čvrsta. 

"Ustanak je vodio tadašnji vladika Teodor, i na zastavama ustanika tadašnjih se mogao videti lik Svetog Save kao njihovog, da kažemo, duhovnog vođe, kao predstavnika najvažnijeg kulta srpske kulture u to vreme. I kao odmazda za taj ustanak, nakon njegovog gušenja, Osmanlije, tadašnje njihove vojskovođe, su verovale da će se najefikasnije osvetiti Srbima, osim pogubljenja vođe, tako što će spaliti mošti samog Svetog Save, koji je predstavljao neku vrstu kulta vodilje ustanika u to vreme. I verovali su da će tim, da će spaljivanjem moštiju praktično zatrti kult i demoralisati tadašnje srpsko stanovništvo i ustanike", rekao je istoričar.

U tome, kako dodaje, očigledno nisu uspeli.

"Mošti su do tada nalazile u manastiru Mileševi, gde je Sava sahranjen još u 13. veku, nakon što je prenet iz Velikog Trnova u Bugarskoj, gde je umro. Dakle, one su tada prenesene u Beograd, i spaljivanje samih moštiju nekako učinilo je ne da se kult zatre nego da se on dodatno osnaži i da se nekako prenese iz Mileševe na praktično čitav niz lokacija, a pre svega na sam Beograd, to jest na Vračar. Veruje se da je da se spaljivanje moštiju odigralo baš na mestu gde je sada podignut Hram Svetog Save u znak sećanja na to. To je sasvim moguće, s tim što postoje još neke teorije o tome koje predviđaju da je u pitanju, recimo, bio prostor današnjeg Tašmajdana ili još neka druga uzvišenja na prostoru današnjeg šireg centra Beograda. Dakle, ono što je sigurno, pošto je Vračar u to vreme bio dosta širi toponim nego što je to danas, to je u to vreme bio ceo pojas oko Beograda koji se prostirao od reke Save pa negde do današnje Zvezdare. Kada se kaže Vračar, postoji mogućnost da je to bilo mesto gde je danas Hram Svetog Save, postoji mogućnost da je to bio današnji Tašmajdan. Sasvim sigurno je da je to verovatno bilo neko od uzvišenja u današnjem Beogradu i u današnjem centru Beograda i njegovoj užoj okolini", rekao je on.

Opširnije o ovoj temi pogledajte u video prilogu na početku teksta.