Da li se budi nemački supervulkan: Zabeležena zabrinjavajuća aktivnost u području koje je mirovalo hiljadama godina

Zemljotresi se u Nemačkoj događaju iznova i iznova, ali mnogi ljudi ih nikada ne osete niti primete. Razlog je to što se ti potresi odvijaju duboko ispod površine zemlje i često su veoma slabi.

Međutim, istraživači su u području jezera Lah, smeštenom u krateru nekadašnjeg vulkana, u regionu Aifel na zapadu Nemačke između septembra 2022. i avgusta 2023. godine zabeležili više od 500 mikrozemljotresa. 

Poslednja velika erupcija ovog supervulkana dogodila se pre oko 13.000 godina i bila je toliko snažna, da je pepeo dospeo čak do Švedske i Italije, zbog čega stručnjaci i danas insistiraju na kontinuiranom nadzoru ovog područja.

Najmoćniji vulkan u Nemačkoj

Više studija pokazalo je da se pod zemljom i dalje odvijaju aktivni procesi. U oktobru 2025. godine prijavljen je novi porast seizmičke aktivnosti u Istočnom Ajfelu, što potvrđuju i nalazi studije objavljene 2019. godine.

Istraživači ove pojave nazivaju dubokim zemljotresima niske frekvencije i oni su glavni pokazatelj da bi vulkan Laher Ze jednog dana mogao ponovo da eruptira, piše Euronews.

U središtu istraživanja nalazi se jezero Lah u saveznoj pokrajini Rajna-Palatinat, najveće jezero u toj nemačkoj pokrajini.

Unsplash/Jonah Geurs

Region nije bez razloga poznat kao "Vulkanski Ajfel", jer se samo na području Istočnog Ajfela nalazi oko 100 vulkana.

"Duboki zemljotresi niske frekvencije se širom sveta smatraju pokazateljem kretanja magmatskih fluida na velikim dubinama", objašnjava Torsten Dam, rukovodilac odeljenja za fiziku zemljotresa i vulkana u Centru GFZ. Pozivajući se na studiju iz 2019. godine, on navodi da se takvi potresi redovno beleže ispod aktivnih vulkana na Islandu, u Japanu i na Kamčatki.

Prema toj studiji, magmatski fluidi se verovatno akumuliraju na dubinama između 12 i 14 kilometara. To mogu biti voda, kiseonik, jedinjenja sumpora ili halogeni elementi. Oslobađaju se iz rastopljenih stena i imaju ključnu ulogu u određivanju eksplozivnosti vulkanske erupcije. Njihovo kretanje može da izazove i zemljotrese u podzemlju.

Ovi magmatski fluidi mogli bi da se uzdižu iz gornjeg omotača Zemlje ka kori. Prema podacima Helmholc centra Potsdam GFZ, oni se kreću duž rasedne zone Ohtendung, što predstavlja dokaz da je vulkanski sistem ispod jezera Lah i dalje aktivan.

Naučnici smatraju da ovi nalazi ukazuju i na postojanje magmatskih komora u Zemljinoj kori ispod jezera, koje bi mogle polako da se pune.

U noći između 10. i 11. oktobra 2025. godine zabeležen je neuobičajen roj zemljotresa sa oko 92 mikrozemljotresa tokom svega 12 sati. Najjači je imao magnitudu od svega 0,9.

"Tokom prethodnih pet godina otkrivena su ukupno četiri prostorno ograničena klastera ovakvih zemljotresa u Istočnom Ajfelu", izjavio je vodeći autor istraživanja Martin Henš iz Udruženja državnih seizmoloških službi.

Ipak, istraživači ne očekuju vulkansku aktivnost u skorijoj budućnosti. Datiranje magme nastale tokom poslednje erupcije sugeriše da je bilo potrebno oko 30.000 godina da se gornja magmatska komora ispod jezera Lah napuni pre nego što je došlo do same erupcije, navodi se u saopštenju GFZ-a.

"Uspon magme ka plićim delovima Zemljine kore gotovo uvek prati roj visokofrekventnih zemljotresa. Takva aktivnost za sada nije primećena u Istočnom Ajfelu", kaže Joakim Riter iz Geofizičkog instituta pri Tehnološkom institutu Karlsrue (KIT).

"Osim toga, nema dokaza o izdizanju Zemljine površine, što bi moralo jasno da bude registrovano ukoliko bi dolazilo do značajnog uspona magme", dodaje Dam.

Pored manjih potresa i nedavno zabeleženog roja zemljotresa, postoje i drugi pokazatelji da se iz Zemljinog omotača i dalje oslobađa ugljen-dioksid.

Na površini jezera redovno se mogu videti mehurići ugljen-dioksida koji izbijaju iz dubine.

Godine 2024. GFZ je sproveo merenja na dve lokacije oko jezera Lah i na oba mesta detektovana je emisija ugljen-dioksida magmatskog porekla. Posmatrano zajedno, svi ovi podaci ukazuju na to da su podzemni procesi i dalje aktivni.

Unsplash/Jonah Geurs

U studiji objavljenoj 2026. godine geolozi su naveli da su od septembra 2022. do avgusta 2023. registrovali više od 500 lokalnih mikrozemljotresa. Tokom tih procesa dolazi do hidrauličkog pucanja stena, što istraživači opisuju kao primer prirodnog hidrauličkog frakturiranja.

Takođe su otkrili verovatnu rezervoarsku strukturu, moguće magmatsku komoru, na dubini između 12 i 14 kilometara. Ona se horizontalno prostire na više od 15 kilometara ispod zone aktivnih zemljotresa.

Erupcija tokom ledenog doba

Erupcija u Ajfelu dogodila se tokom ledenog doba, a prema najnovijim istraživanjima smatra se da je reč o periodu od pre 13.084 godine, odnosno oko 184 godine ranije nego što se ranije pretpostavljalo.

Erupcija je bila ogromnih razmera, a vulkanski pepeo verovatno je dospeo u stratosferu i dostigao visinu od oko 30 kilometara. Vetrovi su ga potom nosili hiljadama kilometara, na sever sve do Švedske, a na jug do severne Italije. Prema podacima opatije Marija Lah, snaga erupcije danas se procenjuje na približno energiju 500 atomskih bombi bačenih na Hirošimu.

Vulkanski pepeo i plovućac stvorili su sloj debeo sedam metara u dolini Rajne. U neposrednoj blizini vulkana taj sloj je verovatno dostizao i do 60 metara debljine. Na području današnje regije Keln-Bon vulkanski pepeo nataložio se u slojevima debljine do jednog metra.

Tek nakon toga formirano je jezero Lah. Sama erupcija trajala je deset dana, uz nekoliko perioda relativnog zatišja. Vreli gasovi, koji su pri kontaktu sa podzemnim vodama razarali temeljne stene i drevne tokove lave, otvorili su put magmi koja se uzdizala iz dubine.

Kako bi precizno odredili vreme erupcije, istraživački tim univerziteta u Majncu, Frankfurtu i Hajdelbergu tragao je za naslagama sumpora u različitim prirodnim klimatskim arhivama. Dokaze su pronašli i u ledenom jezgru sa Grenlanda i u stalagmitu iz pećine u Vestervaldu, pri čemu je koncentracija sulfata bila ključni pokazatelj.

Vulkanske stene nastale tokom erupcije kasnije su, između ostalog, korišćene kao građevinski materijal tokom 19. veka.