Uran više nije daleka silueta: Džejms Veb otkrio 3D strukturu gornje atmosfere, sa aurorom i "energetskom krizom"

Zahvaljujući svemirskom teleskopu Džejms Veb, Uran više nije samo udaljena, plavičasta silueta. Međunarodni tim astronoma je po prvi put uspeo da rekonstruiše trodimenzionalnu strukturu njegove gornje atmosfere, otkrivajući svet dinamične strukture i merljivih detalja.

Studija se fokusirala na jonosferu, region koji se proteže do 5.000 kilometara iznad vidljivih oblaka. Koristeći instrument NIRSpec, naučnici su zabeležili kako se temperatura i gustina naelektrisanih čestica menjaju u zavisnosti od visine. Podaci su pokazali da temperature dostižu 470 Kelvina (oko 200°C), potvrđujući da atmosfera ostaje toplija nego što bi to moglo da se objasni sunčevim zračenjem – fenomen poznat kao "energetska kriza" džinovskih planeta.

Credit: / SWNS / SWNS / Profimedia

Jedno od najupečatljivijih otkrića je detekcija dve svetle zone polarne svetlosti (aurora) blizu magnetnih polova. Zbog izraženog nagiba magnetskog polja Urana, aurore ne formiraju jednostavne prstenove kao na Zemlji, već usvajaju složene geometrije. "Uranova magnetosfera je jedna od najčudnijih u Sunčevom sistemu", napominje Paola Tiranti, vođa istraživanja.

Značaj ovog otkrića prevazilazi granice našeg kosmičkog susedstva. Budući da su "ledeni džinovi" veoma čest tip planeta u drugim zvezdanim sistemima, Uran služi kao prirodna laboratorija. Razumevanje interakcije između njegovog magnetskog polja i atmosfere pruža solidnu osnovu za karakterizaciju egzoplaneta koje se nalaze svetlosnim godinama daleko.

Credit: / SWNS / SWNS / Profimedia

Pored toga, merenja su potvrdila trend hlađenja gornje atmosfere koji je primećen još od devedesetih godina, pružajući precizne podatke za buduće misije. Džejms Veb, iako dizajniran da posmatra dubine univerzuma, sada se pokazao kao neophodan alat za dešifrovanje naših planetarnih suseda sa neverovatnom preciznošću.