Vekovima živele u miru, a onda se sukobile oko vlasti: Šimpanze u Ugandi su u "građanskom ratu" kojem se ne nazire kraj
Komentari
21/04/2026
-21:24
Zajednica šimpanzi iz Ngoga u Kibale National Park u Ugandi učestvovala je u prvom dokumentovanom "građanskom ratu" među divljim primatima koji se odigrao bez ljudskog uplitanja.
Prema akademskoj studiji objavljenoj ovog meseca u časopisu Science, najmanje 28 šimpanzi stradalo je od 2018. godine tokom šest godina nasilnih napada takozvane zapadne frakcije na centralnu, što predstavlja presedan u sukobima unutar jedne zajednice.
Glavni autor i primatolog Univerziteta u Teksasu Aron Sandel, ovaj sukob u Ngogu definiše kao pravi građanski rat. Taj zaključak zasniva se na tri decenije kontinuiranog istraživanja započetog 1995. godine.
Prisećajući se prvih dokumentovanih sukoba 2015. godine, Džon Mitani sa Univerziteta u Mičigenu opisao ih je za CNN kao haotične scene ispunjene vriscima i jurnjavom.
Kriza vođstva i "Džeksonov raskol"
Decenijama je ova zajednica od oko 200 jedinki održavala jedinstvenu teritoriju i društvene saveze. Polarizacija je započela 2015. godine kada je novi alfa mužjak Džekson svrgnuo dotadašnjeg vođu. Ova nestabilnost u hijerarhiji odmah je povećala agresiju među mužjacima dveju novonastalih frakcija.
mediadrumimages/StevenCampbell / Media Drum World / Profimedia
Godine 2017. smrtonosna epidemija humanog metapneumovirusa, verovatno uneta od strane istraživača ili turista, odnela je živote 25 šimpanzi. Ova tragedija nije samo smanjila njihov broj; eliminisala je ključne "posrednike" koji su održavali veze između grupa, uništivši poslednju nadu za jedinstvo. Do 2018. godine, raskol je postao potpun: zapadna frakcija povukla se ka ivici parka, ostavljajući centralnu grupu u izvornom jezgru šume.
Taktike ubijanja mladunaca i kolektivno nasilje
Upadi zapadne frakcije od 2021. godine sistematski ciljaju mladunce rivalske grupe. Napadači su izveli 24 upada na centralnu grupu što je dovelo do smrti sedam odraslih mužjaka i 17 mladunaca između 2018. i 2024. godine. Napadači su primenjivali kolektivno nasilje u grupama od po deset jedinki, obarajući žrtve na zemlju i tukući ih do smrti.
Povezane vesti
Prenaseljenost i konkurencija za hranu pokrenuli su početni raskol. Kada su uginule jedinke koje su služile kao medijatori, grupa je izgubila poslednje kohezivne veze. Ovaj strukturni slom suštinski je promenio način na koji su šimpanze doživljavale jedna drugu, a bivši saveznici postali su neprijatelji.
Agencija za divlji svet Ugande štiti ekosistem Kibalea bez prekida već tri decenije. Nakon epidemije 2017. godine, istraživači su uveli obavezni sedmodnevni karantin za svakog čoveka koji ulazi u šumu. Ove sanitarne mere smanjuju virusno opterećenje među šimpanzama. Istovremeno, naučnici zadržavaju politiku neintervenisanja u napadima.
Istorijski presedan u Gombeu
Između 1974. i 1978. godine, Džejn Gudol je dokumentovala "Četvorogodišnji rat" u Gombe nacionalnom parku u Tanzaniji, jedini ranije zabeležen građanski rat među šimpanzama.
mediadrumimages/Marc Quireyns / Media Drum World / Profimedia
Sukob je započeo kada se jedna zajednica podelila na frakcije Kasakela i Kahama. Tokom četiri godine, grupa Kasakela sistematski je eliminisala sve mužjake iz odvojene grupe Kahama, naglašavajući smrtonosni potencijal društvenih podela kod primata.
Neki kritičari tvrdili su da je do tog rata došlo zato što je Gudol hranila šimpanze bananama, čime je veštački izvor hrane stvorio neprirodnu konkurenciju i promenio njihovo ponašanje.
Ključna razlika u slučaju Ngogo jeste odsustvo takvog ljudskog uticaja, što potvrđuje da je reč o prirodnom sukobu. Stručnjaci upozoravaju na moguće nove napade tokom prvih meseci 2026. godine, sugerišući da se centralna frakcija suočava sa neposrednom opasnošću od nestanka.
Komentari (0)