Kolumna "Dekonstrukcija": Uloga desnice u liberalnoj revoluciji

Kada pogledamo obojene revolucije u poslednjih četvrt veka, uključujući i našu, petooktobarsku, pojavljuje se obrazac koji se ne može zanemariti – svi "građanski" prevrati koji su uspeli zahvaljujući nasilju bili su plodni zahvaljujući angažmanu desničarskih, jako religioznih i nacionalističkih društvenih snaga. 

Petog oktobra 2000. godine, na primer, iako je DOS bio sastavljen od stranaka najrazličitijeg ideološkog opredeljenja, juriš na Skupštinu i druge institucije predvodili su deklarisani desničari i nacionalisti, uključujući i navijače koji su i danas snažno nacionalno opredeljeni, pre svega Crvene zvezde, ali i drugih klubova. U prvim redovima juriša na Skupštinu nisu bile pristalice Gorana Svilanovića, nego Velimira Ilića.

Doduše, mora se priznati, i "juriš" na glasačke kutije 24. septembra te godine predvodili su desničari motivisani kandidovanjem desno i nacionalno orijentisanog Vojislava Koštunice, a ne građanski i liberalno nastrojenog Zorana Đinđića. Mada je i ovaj potonji imao "nacionalne eskapade" poput drugovanja sa Radovanom Karadžićem i jednim volom na Palama februara 1994. godine.

Sličan scenario odigrao se i pet godina kasnije, tokom naredne obojene revolucije koja je okončana nasiljem, u Kirgistanu. Tamo su 24. marta 2005. hiljade demonstranata predvođene nacionalističkim liderom Kamčibekom Tašijevim, a ne vođom protesta Kurmanbekom Bajijevim, upale u Belu kuću u kojoj se nalazi sedište kirgistanske vlade.

U drugoj kirgistanskoj revoluciji, 2010. godine, u kojoj su glavne političke figure bili lideri levičarskih stranaka poput Socijalističke partije Ata-Meken ili Socijaldemokratske partije Kirgistana, u nasilju na ulicama prednjačile su pristalice nacionalističke i konzervativne Tašijevljeve stranke Ata-Žurt.

Najjasniji primer svakako je ukrajinski Majdan na kojem su demonstracije bile uglavnom mirne sve dok se u proteste nisu uključile ekstremne nacionalističke i desničarske grupe poput Desnog sektora i navijača. Iako daleko od toga da su pripadnici organizacija krajnje desnice bili najbrojniji među demonstrantima, oni su bili ubedljivo najspremniji za fizički obračun i u nasilnoj fazi revolucije imali su odlučujući značaj.

Ovaj obrazac je tačan i kada se osvrnemo na masovne demonstracije u Srbiji u proteklih 20 godina koje su postale nasilne. Od protesta izazvanih jednostranim proglašenjem nezavisnosti Kosova u februaru 2008. preko onih zbog hapšenja Radovana Karadžića u julu iste godine, napada na gej paradu 2010. godine, upada pristalica Dveri u RTS tokom protesta Jedan od pet miliona 2019. do upada u Skupštinu Srbije u julu 2020. godine, svaki put su nosioci nasilja većinom bili desničarske i navijačke grupe.

U ovom kontekstu posebno je zanimljiv poslednji slučaj. Nasilne proteste jesu započele desničarske i navijačke grupe, a kada ih je preuzela građanska opozicija, oni su se pretvorili u miran protest i sedenje ispred Skupštine.

Očigledno je da su glavni nosioci nasilja i tokom "studentskog protesta" koji traje od pada nadstrešnice na Železničkoj stanici u Novom Sadu 1. novembra 2024. godine bili desničari, nacionalisti i navijači poput ekstremističkih grupa 451, Narodne patrole i slično, a ne građanistički deo demonstranata.

Objašnjenje zašto je to tako i kod nas i drugde u svetu (uključujući i Arapsko proleće u kojem su dominirali džihadistički i islamistički pokreti) je vrlo jednostavno - masovni protesti često počinju kao široke koalicije studenata, građanskih pokreta, sindikata i političkih stranaka, ali kada se zaglave, glavnu ulogu po pravilu preuzimaju grupe koje su dobro organizovane, disciplinovane i spremne za direktnu konfrontaciju. A to su desničarske ili nacionalističke organizacije, veterani ili navijači, čije su pristalice uglavnom iz siromašnijih, marginalizovanih slojeva.

Zbog toga svaki režim koji se nalazi u opasnosti od neke vrste "obojene revolucije" najviše treba da se plaši ne srednjoklasnih građanista i liberala koji imaju ulogu političkih predvodnika "revolucije", nego njihove sposobnosti da (zlo)upotrebe desničare i nacionaliste koji obavljaju posao.

Ali ključni paradoks je da takvih revolucija treba da se plaše i oni koji su najviše spremni da krvare za njih, jer je obrazac jasan - kada odigraju ulogu topovskog mesa, biće brutalno gurnuti u stranu i odbačeni, a plodove njihovog žrtvovanja preuzeće oni s kojima se gotovo ni u čemu ne slažu.

To je bio slučaj posle 5. oktobra kada su oni koji su imali stvarnu političku moć i podršku Zapada odmah počeli da razbijaju i marginalizuju ponosno srpske snage (u tom trenutku one bliske Koštuničinom DSS-u) kako bi ih izbacili iz glavnog toka političkog života zemlje.

Slično je bilo i u Kirgistanu i 2005. i 2010. U oba slučaja vlast su posle revolucije preuzele liberalne, socijaldemokratske i stranke levog centra.

Iako su na ulicama Kijeva tokom demonstracija krv prolivali pripadnici Desnog sektora i drugih radikalnih grupa, kada je došlo vreme da se ta ulična pobeda pretvori u političku vlast, na vrh su došli Petro Porošenko, Arsenij Jacenjuk, Oleksandar Turčinov, Vitalij Kličko i druge liberalne političke snage. Desni sektor je vraćen na političku marginu, a njegove pristalice su nastavile da služe kao topovsko meso liberalnoj eliti u borbi protiv Rusa i Rusije.

Slična sudbina najverovatnije će zadesiti i desničare i nacionaliste u Srbiji koji, ubeđeni da se bore protiv "izdajnika Vučića", zapravo napadaju svoju državu za račun onih čija bi politika kada bi došli na vlast bila dijametralno suprotna ne samo onome što radi Vučić, nego što i sami ti desničari i nacionalisti žele.

Setite se, na primer, da su upravo oni koji su pre izbora 2022. optuživali Vučića da će odmah po izbornoj pobedi uvesti sankcije Rusiji, posle izbornog poraza (pa sve do danas) insistirali da se te sankcije uvedu. Dok im je bilo od koristi da igraju na "rusofilsku" i "nacionalističku" kartu predstavljali su se kao jedno, a kada je to prestalo da im bude od koristi, postali su nešto drugo, a zapravo ono što jesu. Ne može biti drugačije u budućnosti. Nacionalista koji neumorno napada sopstvenu državu nije ništa drugo do – korisni idiot građanista.