Kolumna "Kad fazani lete": Rođen 4. jula
Komentari
Dodajte Euronews kao željeni izvor na Google-u
Nepune dve nedelje su prošle od velike proslave – dvesta pedesete godišnjice nezavisnosti Sjedinjenih Američkih Država. Datum je, naravno, glasoviti Dan nezavisnosti – 4. jul, isti datum koji je nekoć u Jugoslaviji obeležavan kao Dan borca.
Čovek čija sudbina udružuje dva amblematska umetnička dela koja naslovima prizivaju rođenja u SAD odnosno rođenje na četvti juli bio je – borac. Ime mu je Ron Kovik. Piše se Ron Kovic, a ja sam zbog ovog “ic” na kraju pomišljao da je poreklom možda Ković. Nisam bio u pravu, ali me je greška odvela u otkriće čudesne priče o poreklu.
Na dan kad je njegova domovina napunila 250, Kovik je napunio 80. Čoveka koji je nadahnuo i Olivera Stouna i Brusa Springstina najčešče opisuju kao antiratnog aktivistu, veterana i pisca. Život mu se drastično promenio nagore kad je teško ranjen u Vijetnamu u dvadeset i drugoj godini života. Ostatak života posvetiće borbi protiv rata.
Biografski podaci navode da je ime njegovog oca bilo Eli Tomas Kovik. Uz vrlo kratko istraživanje otkrivamo da je ovaj Kovik rođen kao Kovačević pa da je skratio i “amerikanizovao” prezime. Kovačević je frekventno prezime, prisutno i među pravoslavnim i među katolicima i među muslimanima. Profesija kovača u brojnim jezicima i kulturama je u korenu prezimena koja su po pravilu česta (u anglosaksonskom svetu, uostalom, takvo je prezime Smit). Eli Kovačević je rođen u saveznoj državi Minesota, ali znamo da mu je majka došla s područja bivše Jugoslavije i da se zvala Ana Delivuk. E sada, koliko je Kovačević često prezime, toliko je Delivuk retko. Enciklopedije kažu da se radi o prezimenu vezanom za žumberačko plemstvo poreklom iz Dalmacije. Kralj Ferdinand III dodelio je plemićki list Vuku Delivuku iz Karlovačke tvrđave, kao i njegovim sinovima; sinovi su se zvali Ivan, Ratko, Rade i Dragosav.
Iz istorije znamo da su Delivuci tradicionalno bili pravoslavni, a zatim su sklapanjem Unije početkom sedamnaestog veka postali unijati odnosno grkokatolici.
Ana Delivuk, baka Rona Kovika, udala se u Zagrebu 1912. za Janka Kovačevića i skupa su emigrirali u Ameriku. I Kovačević je bio grkokatolik iz Žumberka. Poznato je da je krajem devetnaestog i početkom dvadesetog veka iz Žumberka u Ameriku iselilo oko dve hiljade ljudi, a da su tamo uglavnom radili u rudnicima i željezarama. Pošto je Vatikan zabranio da grkokatolici u Americi imaju svoje eparhije i ženidbe sveštenika, žumberački katolici su se postepeno “pretopili” u rimokatolike. U svojoj autobiografskoj prozi, Kovik navodi kako je katoličko vaspitanje na njega u detinjstvu snažno uticalo, ali da ga je kasniji duhovni razvoj vodio ka gubitku vere.
Poslednjih godina u srpskoj javnosti se često potenciralo pitanje čuvenih Amerikanaca srpskog porekla. Naravno, Nikoli Tesli nema premca. Najpre, broj slavnih ljudi “slabih” na Teslu: od Pola Ostera i Peti Smit do Lenarda Koena i Džeka Vajta taj kult dodatno povećava, a sve je otišlo u dodatne visine sa Ilonom Maskom. Ne treba tu, dakako, zaboraviti ni Pupina. Kad je reč o Holivudu, filmu i industriji zabave, prvi na pamet padaju Karl Malden i Piter Bogdanovič. Nikola Jokić i Novak Đoković nisu Amerikanci, ali su globalne zvezde preko kojih se zna za Srbiju, Ipak, u konkretnoj kampanji “Vi ste svet” fokus je bio na sedam inžinjera iz “Srpskog apolo tima” čiji je doprinos u misiji američkog odlaska na Mesec bio nezaobilazan. Od Milojka Vučelića do Danila Bojića, reč je zaista o nizu fascinantnih biografija. Priča o Koviku je drukčija, ali nije manje intrigantna. Deo je jedne šire priče, koja u nekim svojim odjecima ide i do današnje Ukrajine, priče o unijaćenju, koja u nekim svojim aspektima čini i podtekst pojedinih Andrićevih pripovetki. Ipak, poreklo Delivuka jasno je i iz činjenice da su i kao grkokatolici sačuvali Svetog Jovana kao svoju krsnu slavu.
Povezane vesti
Na većini internetskih izvora i kratkih biografija Kovikovih govori se o “hrvatskom poreklu”. Ima u tome nečeg duboko ciničnog. Najradije bi oni uostalom i samog Nikolu Teslu tako “fajllovali”. Jedan skorašnji slučaj koji je dobio širu medijsku pažnju savršeno se uklapa u isti sistem. Čuveni holivudski glumac Džon Malkovič dobio je nedavno hrvatski pasoš, a tamošnji mediji su se tradicionalno raskokodakali o “hrvatskom velikanu”. Nema sumnje da se glumčev otac rodio na području današnje Republike Hrvatske, na području današnje opštine Brinje, u severnoj Lici, na prostoru nekadašnje opštine Otočac, u selu Prokike. Selo se nalazi u blizini današnjeg autoputa Zagreb – Split. U Prokikama je po popisu 1991 živelo 229: stanovnika: 2 Jugoslovena, 3 ostalih, 19 Hrvata i 205 Srba. U selu je 1700. izgrađen hram Sošestvija Sv. Duha koji je pripadao Srpskoj pravoslavnoj crkvi. U tom hramu je kršten otac Džona Malkoviča. Rođake i suseljane Malkovičevog oca Hrvatska vojska je ponosno proterala,, a država koja stoji iza te vojske Malkoviču daje počasni pasoš.
Džon Malkovič i Oliver Stoun nisu nikad sarađivali, mada mu je Stoun nudio ulogu Dejvida Ferija u filmu “DŽ.F.K”. Tek kad je Malković ulogu odbio, dobio ju je Džo Peši. U knjigama o Amerikancima italijanskog porekla je do detalja istražena priča o Pešijevom ocu Anđelu, odnosno njegovim korenima u Pijemontu, u okolini Torina. Da u Srbiji postoji ozbiljan kulturna politika, neko bi već radio na knjizi o Amerikancima srpskog porekla koji su menjali i Ameriku i svet. Ne mogu drugi da ti budu krivi za ono što sam nisi napravio.
Komentari (0)